Gaziemir’deki eski kurşun fabrikası sahasında Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK) “radyolojik engel kalmadı” dedi. Ancak ölçüm raporları açıklanmadığı, ağır metal kirliliğinin akıbeti belirsizliğini koruduğu ve mülkiyet davaları sürdüğü için kentteki soru işaretleri dağılmış değil.

Her şey 2008 yılında, İZAYDAŞ’ın bertaraf tesisine girmeye çalışan bir kamyonun radyasyon ölçer alarmının çalmasıyla başlamıştı. Gaziemir Emrez Mahallesi’ndeki Aslan Avcı kurşun fabrikasının atıklarını taşıyan o kamyon, kamuoyunda “İzmir’in Çernobili” olarak anılan krizin ilk sahnesiydi. Ortaklardan Ozan Kolcuoğlu’nun da aktardığı üzere sorun bir denetimle değil, tesadüfen ortaya çıktı. Aradan 18 yıl geçti.

Yıllarca “İzmir’in Çernobili” olarak anılan alanda faaliyet gösteren Aslan Avcı şirketinin ortaklarından Ozan Kolcuoğlu, konunun kamuoyunda abartıldığını savunuyor. Kolcuoğlu, “İZAYDAŞ A.Ş ve Aslan Avcı A.Ş. eş zamanlı olarak TAEK’e haber vermiş, bahse konu kamyon TAEK’in direktifleri doğrultusunda korumaya alınmıştır. Ardından Aslan Avcı sahasına gelen TAEK yetkilileri şirket tarafından eski atık istif sahasına ve diğer alanlara götürülmüş ve daveti üzerine buralarda ölçüm yapan TAEK yetkilileri, toplam 10 bin metreküp olan eski atık istif sahasının muhtelif bölgelerinde az miktarda ‘noktasal radyoaktivite bulaşıklığı’ tespit etmişlerdir” diyor.

Ozan Kolcuoğlu, sorunun çözümü amacıyla Fransız devlet kuruluşu ANDRA ile anlaşmaya varıldığını belirterek, EKOVAR’ın bu kuruluşla yapılan sözleşmenin gereklerini yerine getirmediğini savundu.

Çevrecilerin bu görüşün aksi açıklamalar yaptığını yıllarca haber yaptık. Bugün gelinen noktada sahanın fiziki olarak temizlendiği duyurulsa da şeffaflık ve hukuk cephesindeki düğüm hâlâ çözülmedi.

RESMİ GAZETE’DE NET ŞEKİLDE BELİRTİLMİŞ

Konunun en çarpıcı noktasına yazımın başında değinmek istiyorum.

Resmi Gazete’de 13 Ağustos 2022 tarihinde yayımlanan Radyoaktif Kirliliğe Maruz Kalmış Alanların Çevresel İyileştirme Faaliyetlerinin Yetkilendirilmesine İlişkin Yönetmelik’te konu açıkça dile getirilmiş. Resmi Gazete’de yayımlanan kararın bir kısmını olduğu gibi yazıyorum: “Kuruluş, alanın düzenleyici kontrolden çıkarılması başvurusunun ekinde, yürütülen çevresel iyileştirme faaliyetlerine ilişkin raporu ve alanın düzenleyici kontrolden çıkarılması için gerekli şartların sağlandığını gösteren ve içeriği Kurum tarafından belirlenen radyolojik karakterizasyon raporunu Kuruma sunar.”

RAPOR NEREDE?

Yürürlükte olan karar açıkken NDK’nın sahadaki radyoaktif kirliliğin giderildiğini duyurması ve temizliği yürüten EKOVAR firmasının atıkların bertaraf edildiğine yönelik açıklamaları, radyasyon başlığında sürecin tamamlandığı mesajını veriyor. Rapor nerde? Yok! İnsanlar nasıl inanacak bu açıklamaya?

Halk sağlığı açısından “bitti” demek ile sahayı gerçekten güvenli hale getirmek arasında kritik bir fark var: Şeffaflık. Duyuruda ölçüm sonuçları kamuoyuyla paylaşılmadı. Çevreci Avukat Arif Ali Cangı, radyoaktif atıkların nasıl ayrıştırıldığı ve nereye taşındığının açıklanmadığı gibi, kurşun ve diğer ağır metallerin topraktan ve yer altı suyundan temizlenip temizlenmediğine dair hiçbir veri paylaşılmadığının da altını çiziyor. Radyasyon kadar tehlikeli olan ağır metal kirliliğinin akıbeti hâlâ karanlıkta.

YÖNETİM KRİZİ PATLAK VERDİ

Sahanın fiziki temizliğinden bağımsız olarak, arazinin geleceğini kilitleyen ikinci büyük başlık ise mülkiyet ve yönetim krizi. Şirketin yüzde 29,2 hissesine sahip olduğunu belirten Ozan Kolcuoğlu, arazilerin tapuda farklı kişiler adına kayıtlı görünmesi ve tapulara konulan “devredilemez, kiralanamaz, satılamaz” şerhleri nedeniyle yıllarca finansman bulunamadığını aktarıyor.

“YOKSA EKOVAR BU İŞE GİRMEYECEKTİ”

Hisselerin yüzde 51’inin devredildiğini söyleyen Kolcuoğlu; EKOVAR ile sözleşme kaynaklı anlaşmazlıklar yaşandığını, geçmişte mahkeme tespitiyle sahada hiçbir işlem yapılmadığını kayda geçirttiklerini ve kayyım talebi dahil çeşitli davalar açtıklarını ifade ediyor. Kolcuoğlu, “Tapular dedem Hakk’a yürüdükten sonra mirasçılarına kaldı. Mirasçıları 2005’te anonim şirket kurdu ve Resmi Gazete’de tapuların şirkete ayni sermaye olarak koyulduğu yayımlandı. Fakat tapu tescili yapılmadı. Bu o zamanki ortakların tercihidir. Kimsenin ne yasal ne de vicdani olarak karışmaya hakkı yok. Çünkü ortaklar da mirasçılar da aynı kişilerden oluşmaktadır. Bu şerh koyulduğundan dolayı tapuda farklı gerçek kişilere kayıtlı, fakat şirketin aynı sermayesinde görünen tapular finans unsuru olarak kullanılamadığı gibi, yatırımcıyı da kaçırdı. Bu durum ancak 2022’de düzeltildi. Yoksa EKOVAR da bu işe girmeyecekti” dedi. Öte yandan Ekovar Yönetim Kurulu Başkanı Mesut Özer ise sahayı satın almadıklarını, mülkiyetin Aslan Avcı’da bulunduğuna dair basına yansıyan haberler bulunduğunu belirtiyor.

2 KEZ KONKORDATO TALEP ETTİ

Gaziemir’deki nükleer atık alanını temizlemek için yetkilendirilen EKOVAR isimli şirket ikinci kez konkordatoya başvurdu. Şirket, 2024 yılında girdiği konkordatodan 2025’te çıkmıştı. Haziran ayında yapılan yeni başvuruda, Mesut Özer ve şirketi EKOVAR için Ankara Batı 1. Asliye Ticaret Mahkemesi 3 aylık konkordato kararı verdi. Mali sıkıntılar çeken bir firmanın temizlik çalışmalarını aksatmadan yaptığı iddiası gündeme geliyor. Bunun üzerinde de düşünülmesi gerekiyor.

Toparlamak gerekirse; bugün karşı karşıya olduğumuz tablo iki ayrı irade gerektiriyor. Çevre ve halk sağlığı açısından NDK ve ilgili bakanlıkların ölçüm raporlarını, atık bertaraf belgelerini ve yer altı suyu analizlerini eksiksiz yayımlaması şart. Mülkiyet cephesinde ise taraflar arasındaki hukuki düğümün çözülüp sahanın kente nasıl kazandırılacağının netleşmesi gerekiyor.

İklim zirvesine ev sahipliği yapmaya hazırlanan bir ülkede, kentin ortasındaki bu alanın belirsizlik içinde kalması kabul edilemez. Bilimsel veriler şeffafça açıklanmadıkça “temizlendi” cümlesi İzmirlinin kafasındaki soruları gidermeyecek.

İlan var, rapor yok: ‘İzmir’in Çernobili’nde neler oluyor?