Sadece İzmir’in değil Türkiye’nin de ağır sanayi merkezlerinden biri olduğu herkes tarafından bilinen Aliağa; petrol üretimi, ağır sanayisi ve tersanesiyle ünlü olduğu kadar, maalesef yitip giden canlar, ihmaller silsilesi ve geride bırakılan acılı ailelerle de anılıyor.

Daha birkaç gün önce büyük bir acı daha yaşadık. Bu acı, gelen haberlerle birlikte katlanarak devam ediyor. Bozköy Mahallesi’ndeki HABAŞ Demir Çelik tesislerinde yaşanan, 18 işçinin yaşamını yitirdiği ve 14 işçinin yaralandığı o korkunç patlama, ne yazık ki bu zincirin son halkası. Buna kaza diyemiyorum; bu bir kaza değil, ihmal döngüsünün son parçası.

Resmi makamlara göre tavan vincinin koparak elektrik ark ocağının ve doğalgaz hattının üzerine düşmesiyle gerçekleşen bu facia, klasik bir “iş kazası” olarak sunuluyor. Ezberlenmiş, büyük bir faciayı geçiştirme çabası... RTÜK’ün jet hızıyla getirdiği yayın yasağı ve Çalışma Bakanı Vedat Işıkhan’ın, “Müfettişlerimiz işletmede çok ciddi sıkıntı görmemişti ama bu kaza ciddi bir sıkıntıya yol açtı” şeklindeki açıklaması acıyı daha da katladı. Şaşırmamakla birlikte, Türkiye’de geçmişte yaşanan facialarda olduğu gibi olayın sıradanlaştırılmasının bir örneğini daha yaşadık.

Yaşanan bu faciada “olağan” hiçbir şey yok. Ortada, “Bugün abimin sadece saçını görebildim. Acımı sizler anlayın” diyerek feryat eden Şevval Özçelik’in tarifi imkânsız acısı var. Hayatını kaybeden mühendis Kadir Kan Özçelik’in kısa süre önce aynı yerde kaza geçirdiği, hatta tehdit edildiği iddiaları da gündemdeki yerini koruyor. Başsavcılığın, aralarında HABAŞ Grubu Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran’ın da bulunduğu 11 kişi hakkında gözaltı kararı vermesi; özellikle ateşin düştüğü yerde, bu facianın sorumlularına ciddi yaptırımlar uygulanması adına büyük bir umutla bekleniyor.

İzmir’in ağır sanayi merkezinde bu olay tabii ki ilk değil. Hafızamızı biraz yokladığımızda, tablonun bir kader olmadığını yapılan onlarca haberle açıkça görüyoruz. Sadece HABAŞ’ın geçmişine bakmak bile, bağıra çağıra gelen işçi cinayetlerinin kronolojisi gibi.

Takvimler 2007’yi gösterdiğinde, hurda ayrıştırırken eski bir top mermisinin patlamasıyla 29 yaşında genç bir işçi can verdi. 2013’te sadece bir ay içinde dört kaza yaşandı, Engin Solmaz elektrik akımına kapılarak öldü. 2018’de 150 tonluk çelik ocağında patlayan elektrotlar emekçileri hayattan kopardı. 2019’da 120 tonluk sıvı çelik potası devrildi, 80 ton ateş çalışma alanına döküldü, 11 işçi yandı.

Her yaşanan ölüm için yapılan yüzeysel açıklamalar, sosyal medyadan birkaç satır yazı. 2020’de limanda denize düşerek ölen işçi, tonlarca çelik bloğun arasında ezilen Şaban Karaca, 2022’de vinçten düşüp can veren bir başka emekçi, 2024 ve 2025’teki fırın patlamaları işçi cinayetleri istatistiği olarak eklendi. Ucuz işgücü bulundu, sermaye kâr marjını büyütmeye devam etti. Üstelik 18 kişinin can verdiği bu son büyük patlamadan sadece dört gün önce, 5 Kasım’da aynı fabrikada bir lastik patlaması sonucu bir taşeron işçisinin daha hayatını kaybettiği haberlerde yer aldı. Hiçbirinden ders çıkarılmadı.

Hepsinin cezasız kalmadığını savunmuyorum fakat burada yanlış işleyen çarka dikkat çekmek istiyorum. Sorunu sadece HABAŞ ile sınırlamak, asıl büyük tehlikeyi gözden kaçırmak olur. 2017 yılında TÜPRAŞ İzmir Rafinerisi’nde, boş bir tankın bakımı sırasında yaşanan ve 4 taşeron işçinin can verdiği gaz sıkışmasını hatırlatayım. 2020’de Kılıçlar Hurda Fabrikası’nda ezilen Serkan Şanlı’yı, daha geçtiğimiz aylarda gemi söküm tesislerinde veya çevre fabrikalarda kaybettiğimiz 23 yaşındaki Şahin’i, 29 yaşındaki Azat Öztürk’ü unutmayalım. Burada istisnai durumlar dışında hepsinin temel nedeni belli: Maliyetleri düşürmek adına derinleştirilen vahşi taşeron sistemi, bağımsızlığını yitirmiş, maaşını patrondan alan iş güvenliği mekanizmaları ve periyodik bakımların üstünkörü geçiştirilmesi.

Bugün 18 ailenin evinden yükselen feryat, 2007’den bu yana o havzada biriken ihmallerin, kâr hırsının ve denetimsizliğin toplam sesidir. 18 canın, 18 ocağın hesabı sadece vincin periyodik bakımını aksatan birkaç teknik personele veya vardiya amirine kesilerek kapatılamaz.

Üstelik bu işletmenin sabıkası 1987 yılına kadar dayanıyor. Şirketin kurucusu Hamdi Başaran’ın da 1987 yılında aynı fabrikada geçirdiği iş kazası sonucu hayatını kaybettiği ortaya çıktı. 2017 yılında HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran’a ait bir fabrikada bir patlama daha oldu, 1 emekçi hayatını kaybetti, 10’u ise yaralandı. Bu davada Başaran’ın davada 4 yıl 10 ay 10 gün hapis cezasına çarptırıldığı ve meslekten men cezası aldığı belirtiliyor. Yaklaşık 9 yıl sonra yeni bir facia daha meydana geliyor. Demek ki “ceza verilir, biz yolumuza devam ederiz” denilmiş. İşçinin canı, üretilen çelikten de rafine edilen petrolden de ucuz değil. Şimdi o bilançodaki her bir canın hakkını aramak için samimi adımlar atma vakti.