sanalbasin.com üyesidir

01.10.2022, 10:45

Genel seçimler, siyasi partiler ve İzmir

Seçimde başarılı olmak veya seçimin nasıl sonuçlanabileceğini anlamak isteyen bir siyasi parti yönetiminin seçim bölgesi hakkında olabildiğince fazla bilgiye sahip olması önemlidir. Dikkate alınması gereken bir konu geçmişte o seçim çevresinde nelerin yaşandığıdır. Bu çerçevede, 2023 seçimleri yaklaşırken İzmir halkının siyasi partilerle ilgili tercihlerinin zaman içinde nasıl değiştiğinin ve değişikliklerde hangi faktörlerin ağır bastığının anlaşılması çok faydalı olabilir.

Bu yazıda ağırlıklı olarak Prof. Dr. Tanju Tosun’un Seçimler ve İzmir adlı kitabı ile Wikipedia’daki verilerden faydalanılarak İzmir’de siyasi parti tercihlerinin genel değişimi okuyucuya sunulmakta. Bunun için 1950’den başlanarak dört ayrı dönem oluşturuldu ve bu dönemlerde ön plana çıkan (söz konusu dönemdeki genel seçimlerden birinde yüzde 20’den fazla oy alan) partiler ve oy oranları okuyucuya sunuldu. İlk dönem 1950-1960 yılları arasını kapsıyor. Bu dönem askeri bir darbe ile son buldu. İkinci dönem 1961-1980 yıllarını kapsamaktadır ki, bu dönem de askeri bir darbe ile son bulmuştur. Üçüncü dönem ise 1980-2001 yılları arasını kapsıyor. Bu dönem ekonomik bir kriz ile sonuçlanmıştır. Son dönem ise 2002’den başlayarak günümüze kadar gelen ve Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AKP) Türkiye genelinde, Cumhuriyet Halk Partisinin (CHP) ise İzmir genelinde baskın (dominant) parti olarak ön plana çıktığı dönemdir.

İzmir’de 1950’den 1973’e kadar DP ve AP önde

Ele alınan ilk dönemde çok partili hayata geçişin başlangıcı ile iki partinin rekabeti ön plana çıktı. Bunlardan birincisi Cumhuriyetin kurucu partisi olan CHP, diğeri ise Demokrat Partidir (DP). Söz konusu dönemde yapılan üç genel seçimde DP’nin Türkiye genelinde ve İzmir’de CHP’ye üstünlük sağladığı görülmekte (Tablo:1).

Tablo 1: 1950-1960 Dönemi Genel Seçimlerinde İzmir’de Ön plana Çıkan Partilerin Oy Oranları (%)

Partiler/Seçim Tarihi

14 Mayıs 1950

2 Mayıs 1954

27 Ekim 1957

Demokrat Parti

56.7

61.2

55.8

Cumhuriyet Halk Partisi

41.4

38.8

40.8

Kaynak: Seçimler ve İzmir (Tanju Tosun)

Tablo 2’de 1960 darbesinden sonra kurgulanan yeni siyaset sahnesinde kapatılan DP’nin yerini Adalet Partisi’nin (AP) aldığı görülüyor. 1961’den 1980 askeri darbesine kadar süren bu dönemde yapılan beş genel seçimin ilk üçünde İzmir’de DP’nin geçmişte CHP’ye karşı sağladığı üstünlüğün AP tarafından devralındığı görülüyor. 1973 seçiminden itibaren ise üstünlük Bülent Ecevit’in liderliğindeki CHP’ye geçiyor. Diğer yandan, iki partinin toplam oy oranlarının yüzde 80’lerin üzerinde olduğu görülmekte. Türkiye genelinde Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) ve Milli Selamet Partisi’nin (MSP) aldıkları oy oranları ile siyasette etkilerinin artırdıkları gözlenirken, bu durum İzmir için geçerli olmamıştır.


 

Tablo 2: 1961-1980 Dönemi Genel Seçimlerinde İzmir’de Ön Plana Çıkan Partilerin Oy Oranları (%)

Partiler/Seçim Tarihi

15 Ekim 1961

10 Ekim 1965

12 Ekim 1969

14 Ekim 1973

5 Haziran 1977

Adalet Partisi

55.0

62.2

53.2

39.3

39.7

Cumhuriyet Halk Partisi

39.6

29.8

35.1

44.0

52.7

Kaynak: Seçimler ve İzmir (Tanju Tosun)

1983-2000: Karışık dönem

12 Eylül askeri darbesinden sonra halk oyuna sunularak kabul edilen 1982 Anayasasında Türkiye’de siyasi partilerin TBMM’ye girebilmeleri için yüzde 10’luk barajı aşmalarının ön görülmesine karşın oylarda bölünmenin daha fazla arttığı, siyasi partilerin kalıcı bir kurumsallaşma sürecine giremediği bir dönem yaşandı. Bu süreç İzmir’i de etkiledi. 1980-2000 arasında Türkiye’de olduğu gibi İzmir’de de oldukça karışık bir dönem yaşandığı görülüyor (Tablo 3).

Bu dönemde pek çok partinin siyaset sahnesine girdiği, siyaset sahnesinden çekildiği ve partilerin sahnedeki ağırlıklarında olağanüstü değişikliklerin yaşandığı anlaşılıyor. Seçmenler diş macunu değiştirir gibi parti değiştirmek durumunda kalıyorlar. Tablo 3’te yer alan bu partiler Halkçı Parti (HP), Anavatan Partisi (ANAP), Milliyetçi Demokrasi Partisi (MDP), Sosyal Demokrat Halkçı Parti, Doğruyol Partisi (DYP) ve Demokratik Sol Parti (DSP). Bu partilerin her birinin söz konusu dönemdeki hikâyesi çok farklı ve ilginç.

Tablo 3: 1983-2000 Dönemi Genel Seçimlerinde İzmir’de Ön Plana Çıkan Partilerin Oy Oranları (%)

Partiler/Seçim Tarihi

6 Kasım 1983

29 Kasım 1987

20 Ekim 1991

24 Aralık 1995

18 Nisan 1999

Halkçı Parti

37.3

-

-

-

-

ANAP

34.5

35.8

25.6

18.8

15.8

MDP

27.2

-

-

-

-

SHP

-

35.6

24.5

-

-

DYP

-

15.6

27.6

23.9

9.6

DSP

-

9.2

15.4

24.4

40.3

Kaynak: Seçimler ve İzmir (Tanju Tosun)

İzmir’de CHP’nin baskın olduğu dönem 2002-2018

1983 – 2000 dönemi askeri darbe ile değil ama iki büyük deprem ve ekonomik kriz ile kapandı. 2002’den günümüze kadar devam eden süreçte ise Türkiye genelinde AKP’nin baskın olduğu bir dönem yaşandı. Buna karşın aynı dönemde İzmir’de CHP’nin sürekli baskın olduğu görüldü ve bu yeni dönemde İzmir CHP’nin kalesi olarak değerlendirildi.

Tablo 4: 2002-2018 Dönemi Genel Seçimlerinde İzmir’de Ön Plana Çıkan Partilerin Oy Oranları (%)

Partiler/ Seçim Tarihi

3 Kasım 2002

22 Tem. 2007

12 Haz. 2011

7 Haziran 2015

1 Kasım 2015

3 Kasım 2018

CHP

29.1

35.5

43.69

44.27

45.94

41.3

AKP

17.2

30.5

36.78

26.7

31.70

28.6

Kaynak: Seçimler ve İzmir (Tanju Tosun), Wikipedia

CHP 1999 seçimlerinden sonraki beş genel seçimde oylarını kademeli olarak yükseltmiş. Kasım 2018’de ise hafif bir düşüş yaşanmıştır. AKP ise oylarını yüzde 36’ya kadar yükseltebilmiş, sonra yüzde 30 civarına gerilemiştir. Bu ciddi şekilde sorgulanması gereken, ilginç bir trend. Nedenlerinin iyi anlaşılması, üzerinde düşünülmesi ve iyi analiz edilmesi gerekir.

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner238
Günün Karikatürü Tümü
banner96
banner237
banner241
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 16 37
2. Samsunspor 15 27
3. Rizespor 15 26
4. Pendikspor 15 26
5. Keçiörengücü 15 26
6. Bodrumspor 15 25
7. Boluspor 15 25
8. Manisa FK 15 24
9. Bandırmaspor 15 24
10. Sakaryaspor 16 22
11. Altay 15 21
12. Adanaspor 15 18
13. Göztepe 14 18
14. Tuzlaspor 15 16
15. Erzurumspor 15 14
16. Altınordu 15 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 15 7
19. Denizlispor 15 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4
Anket Tümü
Olası bir erken seçimde veya 2023'te Millet İttifakı'nın Cumhurbaşkanı adayı kim olmalı?