01.05.2022, 11:32

Emekliye bayram ikramiyesi illüzyonu

Türkiye ekonomisinin ekonomi biliminden, modern uygulamalardan kopmuş ve günübirlik tedbirlerle yönetilmesinin yarattığı sorunlar büyüyor. Sorunlar büyüdükçe vatandaşların artan sıkıntılarını yine ekonomi biliminden ve modern uygulamalardan uzak palyatif yaklaşımlarla çözüyormuş gibi görünmeye yönelik icraatlar yapılıyor. Bunlardan bir tanesi de bayram ikramiyesi.  

Gönlü zengin bir iktidarın jesti, hediyesi veya müjdesi olarak sunulan emekliler için bayram ikramiyesi ilk kez 2018’de verildi. O yıl ikramiye tutarı 1000 TL. olarak belirlendi, 2019 ve 2020 yıllarında da aynı tutarda ödeme yapılırken, ikramiye 2021 yılında 1100 TL. ye yükseldi. Bu Ramazan Bayramında da ikramiye tutarı yine 1100 TL. olarak belirlendi.  Özellikle enflasyonun yüzde 60’a tırmandığı bir ortamda 1100 TL’lik ikramiye kamuoyunda hayal kırıklığı yarattı. Hükümetin emeklilere karşı cimri ama örneğin; kur korumalı mevduat sahiplerine, ya da büyük projeler üstlenen şirketlere karşı çok daha cömert olduğu eleştirileri de yapıldı. 

Bayram ikramiyesinin nasıl değer kaybettiği, ikramiyenin 2018’den bu yana ABD doları cinsinden değeri hesaplanarak anlaşılabilir. Grafikte görüldüğü gibi 2018 yılında yaklaşık 225 dolar olan bayram ikramiyesi 2022’de 75 dolara düşmüş. Bu arada, geçen sürede ABD’deki enflasyon nedeniyle doların da değer kaybettiği göz önünde tutulmalı. 

Grafik 1: Dolar Bazında Bayram İkramiyeleri  

 Kaynak: Çeşitli Medya  

Aslında herkes bu 75 dolara karşılık gelen 1.100 TL.’yi de alamıyor. Bu tutar dul ve yetim aylığı alanlarda 275 TL’ye kadar düşebilecek. Bunlar tabii ki bugünün koşullarında çok küçük tutarlar.  

Bayram ikramiyesinden Türkiye nüfusunun yüzde 16’sı (13,6 milyon kişi), emekli şehri olarak değerlendirilen İzmir’in de nüfusunun da yüzde 23’ü (yaklaşık 1 milyon kişi) faydalanıyor. 

BAYRAM İKRAMİYESİ DEĞİL SEÇİM YATIRIMI

Ekonomi yönetimi neden bayram ikramiyesinin bu şekilde aşınmasına göz yumuyor? Bunun nedeni söz konusu ödemenin bir ikramiye değil seçim yatırımı olması. 2018 yılından önce emeklilere bayram ikramiyesi uygulaması yoktu. 2018 yılı özel ve önemli bir yıldı. 24 Haziran 2018’de milletvekili ve Cumhurbaşkanlığı seçimi yapıldı. O yıl Ramazan Bayramı seçimden bir hafta önce, 15-17 Haziran tarihleri arasında kutlanmıştı. İktidar bayram ikramiyesini bir seçim yatırımı olarak gündeme getirdi ve uyguladı. 2019 yılında yerel seçimler 31 Mart günü yapıldı. Ramazan Bayramı 5-7 Haziran arasındaydı. Bayram ikramiyesinin seçime etkisi olması mümkün değildi. O nedenle bayram ikramiyesi tutarında bir değişiklik olmadı. 2020, 2021 ve 2022 yıllarında da seçim olmadığı için ikramiyenin reel olarak büyük ölçüde erimesine izin verildi. 2023 için ise durum çok farklı olabilir. Ramazan Bayramı 21-23 Nisan arasında kutlanacak. Haziran ayı ortasında Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimleri yapılacak. Bayram ve seçim arasında iki ay var. Bu süre 2018 yılındaki bir haftalık ara kadar yakın değil ama eğer seçim zamanında yapılacak olursa iktidar büyük bir olasılıkla dolgun bir bayram ikramiyesi ödeyebilecektir. 

GÜÇLÜ SOSYAL GÜVENLİK ALT YAPISI EKONOMİK GELİŞME İÇİN ÇOK ÖNEMLİ

İktidarın popülist kaygılarla getirdiği bayram ikramiyesi ilginç bir şekilde özel emeklilik sandıklarını da etkiledi. Sandıkların üyeleri de bayram ikramiyesi beklentisi içine girdiler. Sandık yönetimleri bu taleplere direnince sandık üyelerinin açtığı davalar üyeler lehine sonuçlandı ve özel sandıklar da bayram ikramiyesi ödemek zorunda kaldılar. 

Bayram ikramiyesi beklentileri, üzüntüleri, tartışmaları, doğru zeminde işleyen bir sosyal güvenlik politikası arayışını sekteye uğratıyor. Asıl önemli olan Türkiye’de etkili işleyen bir sosyal güvenlik sisteminin olması. 

Sanki her şey tammış da bir bayram ikramiyesi eksik kalmış gibi bir gündem yaratmak yerine SGK’dan aylık veya gelir elde eden sigortalıların asgari bir refah seviyesine erişip erişemedikleri konusu ele alınmalı. Özellikle hatalı ekonomik politikalar, pandemi, enflasyon ve son olarak da Rusya-Ukrayna çatışmasının derinleştirdiği ekonomik sorunlar karşısında emeklilerin hangi şartlar içinde olduğunun çok iyi anlaşılması ve iyileştirme alanlarının belirlenmesi önemli.  2022 yılı başında SGK’dan aylık ve gelir alanlara yapılan asgari ödeme tutarı 2500 TL. olarak belirlendi ama bu tutar asgari ücretin yarısı kadar. 

Sağlıklı bir sosyal güvenlik sisteminin temelini hiç şüphesiz güçlü bir ekonomik yapı oluşturabilir. İyi yönetilen, istikrarlı bir şekilde büyüyen, vatandaşlarına istihdam sağlayan ve fiyat istikrarı olan bir ekonomide sosyal güvenlik sistemi de güçlü olur ve bayram ikramiyesi gibi anlamı olmayan uygulamalara gerek duyulmaz. 

Uygun çalışma koşullarında, hak ettiği ücreti alarak çalışan, üreten vatandaşların ödediği primlerle oluşan fonlar iyi yönetildiğinde emeklilere ve diğer ihtiyaç sahibi vatandaşlara üst düzeyde sosyal koruma sağlayacaktır. Diğer yandan sağlam temellere oturtulmuş ve iyi yönetilen bir sosyal güvenlik sistemi de ekonominin büyümesini destekler, yeni istihdam alanları yaratır, vergi gelirlerini artırır, fakirliği azaltır ve kadınların çalışma hayatına katılımını kolaylaştırır. Böyle bir sistem hedeflemek yerine, sözde bayram ikramiyesi müjdeleri ile kamuoyunu oyalamak doğru değil.  

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
Günün Karikatürü Tümü
banner96
banner177
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31
Anket Tümü
Olası bir erken seçimde veya 2023'te Millet İttifakı'nın Cumhurbaşkanı adayı kim olmalı?