PSİKOZ NEDİR?
Psikoz, kişide gerçeklikle bağlantının kopması sonucu gerçek olanla olmayan arasındaki farkı algılayamadığı bir dizi semptomu tanımlamak için kullanılan psikolojik bir durumdur. Psikoz, kişinin var olmayan şeyleri görüp duymasıyla karakterizedir. Psikozu olan kişiler, diğer insanların görmediği kişileri görür, seslerini duyar veya hisseder. Bu davranışlar sırasında kişi yaptığının bilincinde değildir.
Hastalık olmaktan ziyade bir dizi semptomu ifade eden psikoz, genellikle sanrılar, halüsinasyonlar, tutarsız konuşmalar, davranışlar ve ajitasyon gibi belirtilerle ortaya çıkar.
Birçok zihinsel bozukluğun neden olduğu psikoz, genel olarak şizofreni, sanrısal bozukluk, bipolar bozukluk ve majör depresyona bağlı olarak meydana gelir.
Psikozun ortaya çıkardığı semptomlar ve neden olduğu sorunlar, konuşma terapileri ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle kontrol altına alınmaya çalışılır.
PSİKOZ NEDEN OLUR?
Psikoz, beyin yapısındaki değişimler ve zihinsel bozukluklar sonucunda meydana gelebilir. Bu duruma neden olan faktörler arasında genetik, şizofreni, depresyon, bipolar bozukluk, stres, travmalar, yaralanmalar ve alkol-uyuşturucu kullanımı yer alır.
Psikoza neden olan temel faktörler şöyledir:
Beyin yapısındaki değişimler ve zihinsel bozukluklar
Genetik
Şizofreni
Depresyon
Bipolar bozukluk
Stres
Travmalar
Yaralanmalar
Alkol ve uyuşturucu kullanımı
Alzheimer ve demans
Tiroid hastalıkları
HIV
Lupus hastalığı
Lyme hastalığı
MS (Multiple Skleroz)
PSİKOZ BELİRTİLERİ NELERDİR?
Psikoz genellikle 3 temel belirtiyle ortaya çıkar. Bunlar sanrı, halüsinasyon ve davranış değişimleridir. Kişi var olmayan insanlar ve nesneler görür, sesler duyar. Bu durum kişinin davranışlarına da yansır. Diğer insanlara karşı şüpheci yaklaşımlar, mantıksız düşünce veya söylemler ve anormal hareketler de psikoz belirtileri olarak değerlendirilir.
Psikoz belirtileri şu şekilde ifade edilebilir:
Gerçek dışı inançlar (sanrı)
Halüsinasyonlar görmek
Davranış değişimleri
Diğer insanlara karşı şüpheci yaklaşımlar
Mantıksız düşünce veya söylemler
İş performansında düşüş
Sosyal ilişkilerin bozulması
Daha çok yalnızlaşma
Kişisel hijyene önem verilmemesi
Konsantrasyon bozukluğu
GERÇEK DIŞI İNANÇLAR (SANRI)
Kişinin başkaları tarafından kabul görmeyen, gerçek dışı ve güçlü inançlara sahip olduğu durumlar sanrı olarak ifade edilir. Sanrılar, psikoz durumunun başlıca belirtileri arasında sayılır.
HALÜSİNASYONLAR GÖRMEK
Psikoz vakalarında kişiler var olmayan insanlar görüp seslerini duyabilir. Buna nesne ve eşyalar da dahildir. Gerçek dışı bu görüntüler, sesler ve hisler psikoza işaret eden güçlü belirtilerdir.
DAVRANIŞ DEĞİŞİMLERİ
Psikoz durumunda kişi agresifleşebilir, anormal hareketler sergileyebilir veya tam tersine kendi kabuğuna çekilerek yalnızlaşabilir. Gözlenen bu davranış değişimleri, psikozun yaygın belirtileri arasındadır.
DİĞER İNSANLARA KARŞI ŞÜPHECİ YAKLAŞIMLAR
Psikoz yaşayan kişiler çevresindeki diğer insanlara karşı şüpheci yaklaşımlar sergilemekle birlikte paranoyak düşünce ve davranışlarda bulunabilir.
MANTIKSIZ DÜŞÜNCE VEYA SÖYLEMLER
Bir insanın normal halinin dışında aşırı mantıksız düşünce veya söylemlerde bulunduğunu fark ediyorsanız, bu durum psikozun işareti olabilir.
İŞ PERFORMANSINDA DÜŞÜŞ
İş performansında düşüş gözlemlenen kişilerde, yaşamlarındaki stres düzeyi de göz önünde bulundurularak psikoz olasılığı değerlendirilebilir.
SOSYAL İLİŞKİLERİN BOZULMASI
Bireyin sosyal ilişkilerinin yavaş yavaş veya bir anda bozulmaya başlaması ve çevresinden uzaklaşması da psikoz belirtisi olabilir. Kişi bu durumun farkında olmayabileceği için yakın çevresi tarafından desteklenmeli ve gerekirse profesyonel yardım alınmalıdır.
DAHA ÇOK YALNIZLAŞMA
Psikoz yaşayan kişiler zamanla yalnızlaşmaya ve kendi kabuklarına çekilmeye başlayabilir. Bu durum kişi farkında olmadan yaşanabilir ve zamanla kanıksanabilir.
PSİKOZ NASIL TEŞHİS EDİLİR?
Psikoz durumu genellikle kişinin davranışları, yaşadığı belirtiler ve bu belirtilerin şiddeti incelenerek teşhis edilebilir. Uzman bir profesyonel, kişiye zihinsel sağlık sorunları, stres düzeyi veya yasaklı madde kullanıp kullanmadığına ilişkin bazı sorular yöneltir. Bu sorulara verilen cevaplar, tanı ve tedavi açısından yol gösterici olabilir.
Ayrıca psikoza neden olabilecek tıbbi durum belirtileri söz konusuysa kişiden kan testi de istenebilir.
PSİKOZ TEDAVİSİ NASIL YAPILIR?
Psikoz genel olarak psikoterapi, bilişsel davranışçı terapi, konuşma terapileri ve gerektiği durumlarda ilaç tedavisiyle kontrol altına alınmaya çalışılır. Bazı durumlarda psikoterapi ve ilaç tedavisi aynı anda önerilebilir.
Psikozu yönetmek ve kontrol altına almak için önerilebilecek tedavi yöntemleri şu şekildedir:
Psikoterapi
Bilişsel davranışçı terapi
Konuşma terapileri
Antipsikotik veya antidepresan ilaçlar
Alkol veya uyuşturucunun bırakılmasına yönelik destek tedavileri
Şiddetli vakalarda hastaneye yatış
PSİKOZ NE DEMEK?
Psikoz, duygu ve düşüncelerin dış gerçeklikle temasını tamamen kaybedecek kadar etkilendiği ciddi bir zihinsel durumdur.
ATİPİK PSİKOZ NEDİR?
Kişinin gerçeği değerlendirme yeteneğinin bozulduğu ve gerçekle hayali birbirine karıştırdığı durumlara atipik psikoz adı verilir.
ORGANİK OLMAYAN PSİKOZ NEDİR?
Organik olmayan psikoz genellikle çevresel faktörlere bağlı olarak meydana gelir. Başlıca nedenlerinden biri yasaklı madde kullanımıdır. Kişi buna bağlı olarak var olmayan kişiler görüp sesler duyabilir.
İNSAN NEDEN PSİKOZA GİRER?
Kişiyi psikoza sürükleyen nedenler arasında yoğun stres, depresyon, madde bağımlılığı ve fiziksel hastalıklar yer alır.
PSİKOZ GEÇİCİ Mİ?
Psikoz geçici ve tedavi edilebilir bir durum olabilir. Ancak tanı ve tedavide geç kalınması, psikoz belirtilerinin ve etkilerinin daha da şiddetlenmesine neden olabilir.
