Kültür Bakanlığı’na bağlı İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun Resmi Gazete’de yayımladığı kararla Ödemiş Ovaket’te geniş bir alanda koruma kararı alındı.
Kurul, Adagide olarak bilinen ve Birgi'nin köylerinden biri olan Ovakent mahallesinin dört farklı bölgesi olan Ayşeoba, Yazıyurdu, Cumhuriyet ve Camii Kebir’de mimari dokuyu yasal statü ile korumak ve fiziki müdahaleyi engellemek amacıyla kentsel sit alanı ilan etti.
TARİHİ DOKU AYDINOĞULLARI BEYLİĞİ’NE DAYANIYOR
Kurulun 30 Haziran 2026 tarihli ilk kararında, tarihi 14. yüzyıla, Aydınoğulları Beyliğine dayanan ve geleneksel mimari örnekleri barındıran Ayşeoba ve Yazıyurdu bölgeleri kentsel sit alanı olarak tescillendi. Bu alanlardaki yapıların tapularına "Kentsel sit alanındadır" şerhi işlenmesine hükmedildi.
8 Ekim 2026 tarihli ikinci kararla, incelemeleri tamamlanan Cumhuriyet ve Camii Kebir bölgeleri de resmen kentsel sit alanı statüsüne alındı. İkinci kararda ayrıca, bu alanlarda dokuya katkı sağlayan yetişkin çınar ağaçlarının anıt ağaç olarak tescillenmesi için İzmir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne resmi bildirim yapılması kararlaştırıldı.
Kararların temel gerekçesi, bölgede yoğun olarak bulunan kerpiç, karkas ve bağdadi tipi geleneksel yapıların, mimari ve estetik özellikleriyle bir dönemin yaşam biçimini yansıtması olduğu belirtildi. Özellikle 1924 mübadelesiyle Yunanistan ve Bulgaristan'dan gelen Türklerin yerleştiği alanlardaki 1. Dönem Cumhuriyet Akımına özgü yapıların ve Rum nüfusundan kalan ticari merkezlere yakın yerleşim dokusunun “bir bütün olarak gelecek nesillere aktarılmasının” hedeflendiği kaydededildi.
KARARLAR RESMİ GAZETEDEN YAYIMLANDI
Her iki karar, 8 Kasım 2026 tarihli Resmi Gazete’den şöyle bildirildi:
İzmir İli, Ödemiş İlçesi, Ovakent Mahallesinde çok sayıda tespit tescil niteliği taşıyan yapılar olduğundan Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünce gerekli tescil işlemlerinin başlatılmasına, sonucunun koruma kuruluna iletilmesine dair İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun 01.03.2024 tarih ve 17355 sayılı kararı gereği yapılan tespit-tescil çalışmaları sonucunda Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'nün öneri Kentsel Sit ve öneri korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı taşınmazlara ilişkin kurum görüşlerinin incelendiği ve öneri Kentsel Sit Alanı ile öneri korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı taşınmazların yerinde incelemesine yönelik Kurulumuzun 28.11.2025 tarih ve 20623 sayılı karar gereği, önerilerin Ovakent Mahallesi Ayşeoba ve Yazıyurdu bölümleri Kurulumuzca yerinde incelendi, Müdürlük evrakına 29.06.2026 tarih ve 4348689 sayıyla kayıtlı uzman raporu okundu, ekleri ve işlem dosyası incelendi, yapılan görüşmeler sonucunda;
İzmir ili, Ödemiş ilçesi'ne bağlı, ilçe merkezinin yaklaşık 13 km güneyinde yer alan, 14.yüzyılın başlarında Aydınoğulları Beyliğine bağlı olarak kurulan ve kurucusu Ayşe Hatun'un adını alan, 1530 yılı Defter-i Hakani kayıtlarına göre, Birgi'nin köylerinden biri olan, 1912 yılından itibaren belde belediyesi olan ve 2012 yılına kadar belde belediyesi olarak varlığı devam eden, ancak 6360 sayılı Bütünşehir Kanunu ile birlikte Ödemiş ilçesinin bir mahallesine dönüşen Ovakent Mahallesinin Ayşeoba yerleşimi ile bu yerleşimin yazlığı olarak kullanılan Yazıyurdu olarak isimlendirilen ve geleneksel yapım tekniği ve malzemesinin önemli örneklerinden olan kerpiç, karkas ve bağdadi tipi yapıların yoğunlaştığı; çıkmalı, cumbalı, orta sofalı, açık hayatlı plan tiplerine sahip yapıların yer aldığı yerleşimlerin; mimari, mahalli, tarihsel, estetik ve sanat özelliği bulunan ve bir arada bulunmaları ve bir bütün olarak yerleşmenin ait oldukları dönemin yaşam biçimini gelecek nesillere aktarmaları sebebiyle teker teker taşıdıkları kıymetten daha fazla kıymeti olan kültürel ve tabii çevre elemanlarının (yapılar, bahçeler, bitki örtüleri, yerleşim dokuları, duvarlar, sokak ve meydanlar, v.b.) birlikte bulundukları alan olduğundan Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun 25.01.2017 tarih ve 681 sayılı ilke kararı kapsamında, kararımız eki krokide işaretlenen sınırlar doğrultusunda kentsel sit olarak belirlenmesine, sit fişlerinin onaylanmasına, kentsel sit alanı kapsamında bulunan taşınmazların tapu kayıtlarına "kentsel sit alanındadır" şerhinin işlenmesine, tescil önerilerinden Ayşeoba'da bulunan ve kararımız eki Liste-1'de yer alan taşınmazlar ile Yazıyurdu'nda bulunan Liste-2'de yer alan taşınmazların korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescillenmesine, koruma gruplarının kararımız eki listelerdeki koruma grubu sütununda yer alan grup numarası doğrultusunda belirlenmesine, tapu kayıtlarına grup numaraları da dikkate alınarak korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olduğuna dair şerhin işlenmesine, tescil fişlerinin hazırlanarak Kurulumuza iletilmesine, Ayşeoba ve Yazıyurdunda önerilen ve Kurulumuzca yerinde görülen diğer tescil önerilerinin ise uygun olmadığına, ayrıca önerilerde yer almamasına karşın tescil niteliği taşıdığı değerlendirilen Ayşeoba yerleşiminde 289 ada 7-8-9- parseller, 396 ada 7 ve 8 parseller, 399 ada 8 parsel, 400 ada 1,6 ve 8 parsel numaralı taşınmazlara yönelik 2863 sayılı Yasanın 7.maddesi kapsamındaki işlemlerin Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünce başlatılmasına,
Alanın çok geniş ve öneri tescil listesinin yoğunluğu nedeniyle Ovakent Mahallesi Cumhuriyet ve Camii Kebir olarak isimlendirilen bölümlerde Kurulumuzca başlayan ancak sonuçlandırılamayan yerinde incelemenin devamına, bu süreç içerisinde Kurulumuzun 28.11.2025 tarih ve 20623 sayılı kararına istinaden Cumhuriyet ve Camii Kebir alanlarında herhangi bir inşai ve fiziki müdahalede bulunulmamasına karar verildi.
İzmir ili, Ödemiş ilçesi'ne bağlı, ilçe merkezinin yaklaşık 13 km güneyinde yer alan, 14. yüzyılın başlarında Aydınoğulları Beyliği'ne bağlı olarak kurulan, 1530 yılı Defter-i Hakani kayıtlarına göre, Birgi'nin köylerinden biri olan, 1912 yılından itibaren belde belediyesi olan ve 2012 yılına kadar belde belediyesi olarak varlığı devam eden, ancak 6360 sayılı Bütünşehir Kanunu ile birlikte Ödemiş İlçesi'nin bir mahallesine dönüşen Ovakent Mahallesi'nin 1886 yılında tren yolunun Ödemiş'ten geçmesi ile birlikte, bölgedeki ticaret merkezlerine yakın olan yerleşim alanlarına Rum göçlerinin yoğunluk kazanması, Ödemiş Nüfus İdaresi'nin 1904 verilerinde havzada, 356 hane ile Rum nüfusunun en yoğun görüldüğü yerleşimin Adagide (Ovakent) olduğu görüldüğü ve gelen Rumların yerleştiği, 1924 yılı Mübadelesi'nde Yunanistan ve Balkanlardan gelen Türklerin yerleştirildiği Cumhuriyet yerleşim alanı ile daha geç dönemlerde genişleyerek Camii Kebir olarak adlandırılan yerleşim alanında, geleneksel yapım tekniği ve malzemesinin önemli örneklerinden olan kerpiç, karkas, bağdadi, yığma ve 1. Dönem Cumhuriyet Akımı'na özgü yapıların yoğunlaştığı; çıkmalı, cumbalı, orta sofalı, açık hayatlı, plan tiplerine sahip yapıların yer aldığı yerleşimlerin; mimari, mahalli, tarihsel, estetik ve sanat özelliği bulunan ve bir arada bulunmaları ve bir bütün olarak yerleşmenin ait oldukları dönemin yaşam biçimini gelecek nesillere aktarmaları sebebiyle teker teker taşıdıkları kıymetten daha fazla kıymeti olan kültürel ve tabii çevre elemanlarının (yapılar, bahçeler, bitki örtüleri, yerleşim dokuları, duvarlar, sokak ve meydanlar, v.b.) birlikte bulundukları alan olduğundan Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun 25.01.2017 tarih ve 681 sayılı ilke kararı kapsamında, kararımız eki krokide işaretlenen sınırlar doğrultusunda kentsel sit olarak belirlenmesine, sit fişinin onaylanmasına, kentsel sit alanı kapsamında bulunan taşınmazların tapu kayıtlarına "kentsel sit alanındadır" şerhinin işlenmesine, tescil önerilerinden Cumhuriyet ve Camii Kebir'de bulunan ve kararımız eki Liste-1'de yer alan taşınmazların korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescillenmesine, yapı gruplarının kararımız eki listeler doğrultusunda belirlenmesine, tapu kayıtlarına yapı grupları da dikkate alınarak korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olduğuna dair şerhin işlenmesine, tescil fişlerinin hazırlanarak Kurulumuza iletilmesine, Cumhuriyet ve Camii Kebir'de önerilen ve Kurulumuzca yerinde görülen diğer tescil önerilerinin ise uygun olmadığına, önerilerde yer almamasına karşın tescil niteliği taşıdığı değerlendirilen 411 ada, 7 parsel ile 429 ada, 4 parsel numaralı taşınmazlara yönelik 2863 sayılı Yasa'nın 7. maddesi kapsamındaki işlemlerin Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünce başlatılmasına, ayrıca alan içerisinde yer aldığı gözlemlenen ve dokuya katkı verdiği değerlendirilen yetişkin çınar ağaçlarının anıt ağaç olarak tescillenip tescillenemeyeceği konusunda değerlendirme yapılması amacı ile konunun İzmir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne bildirilmesine karar verildi.
