Türkiye'nin birçok şehrinde Hıdırellez gecesi, geleneksel ritüellerle kutlanıyor. Gül ağaçlarının altına dilekler bırakılıyor, ateşler yakılıyor ve insanlar baharın gelişini karşılamak için sokaklara dökülüyor. Yüzyıllardır süregelen bu kültürel miras, kuşaktan kuşağa aktarılan çeşitli uygulamalarla her yıl yeniden can buluyor.
Hıdırellez ya da Hıdrellez, Anadolu ve Balkanlar'da, Orta Asya ve Orta Doğu'da kışın bitiminin kutlandığı bayramlardan biri.
Türkiye'de Hıdrellez, 5 Mayıs'ı 6 Mayıs'a bağlayan gece kutlanıyor. Hıdrellez, Ruz-ı Hızır (Hızır günü) olarak da biliniyor.
UNESCO LİSTESİNDE
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) 2017'de Hıdrellez'i "İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi"ne kaydetti.
HIDIRELLEZ RİTÜELLERİ: HIDIRELLEZ’DE NELER YAPILIR?
Mayıs ayı geldiğinde, ufaktan bir tatlı telaş başlar tüm Anadolu’da. Halk çiçek açmış ağaçları ve güzelleşen havayı gördükçe daha da heyecanlanır. Ülkemizde neşe ve beraberlikle kutlanan bu gün için Hıdırellez şenlikleri düzenlenir. Köy ve kasabalar başta olmak üzere, neredeyse tüm şehirlerde şarkılarla, eğlencelerle ve bol sohbetli pikniklerle, doya doya Hıdırellez Bayramı yaşanır. Peki Hıdırellez'de nasıl ritüeller yapılır?
BAHAR TEMİZLİĞİ VE DÜZEN
Hıdırellez gününde Hızır’ın tüm evlere uğrayacağına inanıldığı için, insanlar evlerini baştan sona kadar temizler. Bir çöp kalmayacak şekilde eve çeki düzen verilir. Çünkü Hızır her eve uğrayacaktır ve her aile için bereketle huzur getirecektir. Temiz olmayan eve gelmeyeceğine inanılır. Ev temizliğinden sonra kişisel bakıma da önem verilir. Herkes tertemiz şekilde Hızır’ın eve uğramasını bekler. Özellikle beyaz kıyafetler tercih edilir. Çünkü Hızır da beyaz kıyafeti ile gelecektir.
HIDIRELLEZE DİLEKLER VE TEMENNİLER
Bu kutsal günde her dileğin kabul olacağına inanılır. Bu sebeple insanlar “Hıdırlık” adı verilen çevre tarafından kabul görülen mezarlık, türbe, yatır ve tek kalan ağaç gibi yerlerde dilek tutmak için toplanırlar. Dileklerini dua ve semboller ile dile getirirler. Hıdırellez dilekleri her zaman kalpten ve içten yapılmalıdır. Özellikle çocuk sahibi olmak isteyenler ve evlilik isteyenler bu günlerde dilek tutarlar. Kimi aileler tarafından bugün de kurbanlar kesilir ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılır. Oruç tutmak da değer gören bir inanıştır.
AĞAÇLAR VE ÇİÇEKLERDEN GELEN ŞİFA
Hıdırellez gününde bazı çiçek ve ağaçlar daha da değerli olmaktadır. O günün sabahında kırlardan toplanılan ve yenilebilen bitkiler, gün içinde tüketilir. Şifa getireceğine inanıldığı için çeşmelerden alınan sular da o gün herkes tarafından içilir. Kuzu etinden ve bahar yeşilliklerinden yapılan Hıdırellez pilavı ise yiyenlere şifa getirir diye bilinmektedir.
BEREKET İÇİN AÇIK BIRAKILAN KAPILAR, TENCERELER…
Hızır’ın eve bereket getirmesi için, geceden tencerelerin kapakları açık bırakılır. Cüzdan ve çantaların da yine aynı şekilde ağız kısmı kapatılmaz. Gün içinde dualar okunur ve şükür namazları kılınır.
GÜL AĞACINA DİLEK BAĞLAMA
Hıdırellez gül ağacına dilek tutarak değer gören unsurlar arasında yer alır. Hızır ve İlyas Peygamber’in gül ağacı altında buluştuklarına inanıldığı için diğer ağaçlar pek ilgi görmez. Bir kağıda dilekler yazılır, iple bağlanır ve gül ağacının dibinde gömülür. Dilekler renkli şeritlerle de anlam kazanacaktır. Gül ağacının dallarına asılan renkli ipler veya şeritler ile Hızır’dan bir ev, araba veya mutlu bir yuva dilenir. Şeritlerin uç kısmına dileklerinizi yazılır. Dilekler tutulur, dua edilir ve şeritler ağacın dalına asılır. Gül ağacının dibine gömülen dilekler, ertesi sabah kimse görmeden alınır ve akan bir suya atılır. Bunun nedeni ise, İlyas’ın denizden gelmesine inanılmasıdır.
BAHT AÇAN RİTÜELLER
Hayatı boyunca şanssızlıklar yaşayan kişilere umut olan Hıdırellez’de baht açma törenleri yapılmaktadır. Dualar ile geçen bu törenler, ülkemizde hemen hemen her yörede can bulmuştur. Denizli’de bahtiyar, Türkmenler’de mantıfar, Balıkesir’de dağara yüzük atma, Erzurum’da ise mani çekme adı ile baht açma merasimleri insanlara şans getiren bir unsurdur.
ŞENLİKLER VE KUTLAMALAR
5 Mayıs’ı 6 Mayıs’a bağlayan gece başlayan şenliklerde, tekerlekler yakılarak Hıdırellez ateşi yakılır. Bu ateşin üzerinden 3 defa koşarak atlamak da şifa getirecek ve kötülükleri yok edecek bir inanıştır. Sazlı sözlü eğlenceler ile geçen bugün de mangallar da yakılır. Hep bir ağızdan söylenen Hıdırellez şarkısı da güne canlılık katar. Bu şarkılarda doğaya minnet ve teşekkür dile getirilir.
HIDIRELLEZ MANİLERİ
Hıdırellez şenliklerinde sözlü kültür de önemli bir yer arz eder. Manilerin yazılı olduğu bir kese içinden özellikle genç kızlar sırayla mani çeker. İçinde yazılı olanı sesli şekilde okurlar. Manilerin genç kızların kısmetini açacağına inanılır.
HIDIRELLEZ DUASI NASIL OKUNUR?
"Allah’ım, Hızır ile İlyas’ın hürmetine, bu gece ettiğim dileğimi kabul eyle. Rızkımı genişlet, sağlığımı daim eyle, gönlümden geçen hayırlı muradımı nasip eyle. Amin."
"Bin bir adım bir adım / Allah bir adım adım / Kerim kerem Allah / Başımda bir duman var yardım eyle ya Allah / La ilaha illallah Muhammeden Resullullah yetiş imdadıma / Hızır ile Allah birsin sen kulla mişersin / Biz gibi kulların yardımcısı sensin Hızır deryada erdim murada amin."
