Türkiye'de tüketicilerin büyük bir bölümü son kullanma tarihi ve tavsiye edilen tüketim tarihi arasındaki farkı, iki ürünün de nasıl etiketlendiğini ve neyin dikkate alınacağını henüz bilmiyor.
Pek çok zincir markette belirgin şekilde ayrılmış reyonlarda görülmeye başlanan Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) geçmiş ya da geçmeye yakın gıdalar standart ürünlerden daha ucuza satılıyor.
"Tavsiye edilen tüketim tarihi geçerse ne olur?" sorusuyla gündeme giren bu ürünlerin sağlıklı olup olmadığı tartışmaları da sürüyor.
KONUYU TARIM BAKANI GÜNDEME GETİRMİŞTİ
Tarım Bakanı İbrahim Yumaklı, 5 Mayıs 2026 tarihinde konuya ilişkin bir soru önergesine verdiği cevapta, gıda israfının önlenmesi açısından “son tüketim tarihi” ile “tavsiye edilen tüketim tarihi” arasındaki farkın doğru anlaşılması gerektiğini vurgulamıştı.
TETT’si geçmiş bazı gıdaların, güvenilir olması ve tat, koku, görünüş gibi özelliklerinde bozulma bulunmaması şartıyla piyasada bulunabileceği ve tüketilebileceğini belirmişti.
Yumaklı, bu ürünlerin kontrol sorumluluğunun ise gıda işletmecilerinde olduğunu hatırlatmıştı. Yumaklı açıklamasında “son tüketim tarihi” konusunda ise STT’nin doğrudan gıda güvenliğiyle ilgili olduğunu belirterek, son tüketim tarihi geçmiş ürünlerin kesinlikle tüketilmemesi ve satılmaması gerektiğini vurgulamıştı.
UZMANLAR YÖNETMELİĞİ HATIRLATIYOR
Gıda güvenliği uzmanları ise, "Tavsiye edilen tüketim tarihi geçmiş ürün yenir mi?" sorusuna ilişkin Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği’ni hatırlatıyor.
Yönetmeliğe göre STT gıda güvenliğini, TETT ise gıda kalitesini ölçüyor:
Son tüketim tarihi (STT): Mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen ve bu yüzden kısa bir süre sonra insan sağlığı açısından tehlike teşkil etmesi muhtemel olan gıdaların tüketebileneceği son tarihi gösterir. ‘Son tüketim tarihi’ geçmiş olan gıdalar, 5996 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (ç) bentlerine göre güvenilir olmayan gıda olarak kabul edilir.
Tavsiye edilen tüketim tarihi(TETT): ‘Tavsiye edilen tüketim tarihi’ ifadesi açık bir şekilde kullanılarak veya ‘… tarihinden önce tüketilmesi tavsiye edilir.’ şeklinde belirtilir. Bu ifadenin yanında ya tarihin kendisi ya da etiketin üzerinde bulunduğu yere atıfta bulunan bir ifade yer alır. Ürünün muhafaza edilmesi sırasında uyulması gereken koşullar varsa, tavsiye edilen tüketim tarihi bilgisini takiben belirtilir Tavsiye edilen tüketim tarihi: Uygun şekilde muhafaza edildiğinde, gıdanın kendine has özelliklerini koruduğu süreyi gösteren tarihi gösterir.
BİLİNÇ GELİŞTİRMEK KRİTİK
Market raflarında sürekli zam eğilimi sürerken et ve süt ürünleri gibi kritik besinler ve çabuk bozulan önemli gıdalar dışındaki ürünlerde TETT'si geçmiş ürünler tercih edilmeye başlanıyor.
Gıda israfının önlenmesi açısından önemli bir gıda okur-yazarlığı getirse de TETT'si geçen gıdalar besin değerini veya tazeliğini bir miktar kaybetmiş oluyor. Satın alırken bunu bilmek önemli.
Aynı zamanda Yumaklı'nın TETT açıklamaları, tarihi geçmemiş ama kalitesiz ve faydasız ürünlerin tüketimini normalleştirerek ekonomik koşulların kötü beslenme dengesini meşrulaştırmasıyla eleştiriliyor.
Ancak yine de yaygınlaşması beklenen bu ürünlerle ilgili dikkat edilmesi gerekenler var.
TAVSİYE EDİLEN TÜKETİM TARİHİ GEÇMİŞ ÜRÜN YENİR Mİ?
TETT'si geçmiş bir kuru gıdanın veya konservenin tüketilebilir olup olmadığını anlamak için üç aşamalı bir kontrol mekanizması uygulanmalı:
Ürün önce gözle kontrol edilmeli, pakette şişme, delinme, üründe küflenme veya renk değişimi var mı? Pakette fiziksel hasar, nemlenme bulunuyor mu?
Ürün açılınca ekşi, bozuk veya alışılagelmişin dışında bir koku geliyor mu?
Küçük bir miktar tadarak acılaşma veya bozuk bir tat alınıyor mu?
Eğer pakette, koku ve tatta anormallik yoksa, kalitesiz ve besin değerinin düşük olduğu kabul edilerek tüketilebilir.
