Genellikle liderlik rekabetleri, ideolojik ayrışmalar ve elitler arası çatışmalar sonucu ortaya çıkan yeni partiler Türkiye demokrasi tarihinin ilgi çekici bir başlığı olageldi. Tarihsel süreçte ve yakın dönemde ortaya çıkan başlıca siyasi parti bölünmelerine, İz Gazete okurları için yakından bakıyoruz.
DP / CKMP - 1958
Demokrat Parti’de (DP) 1950’lerde başlayan siyasi çatışma, 1958 yılında Cumhuriyetçi Millet Partisi ile Türkiye Köylü Partisi'nin birleşmesiyle kurulan Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi’ni (CKMP) siyaset sahnesine çıkardı. 1961 seçimlerinde Osman Bölükbaşı'nın liderliğinde oyların yaklaşık %14'ünü alarak üçüncü parti olan CKMP, 1965’te Alparslan Türkeş ve arkadaşlarının katılımıyla milliyetçi muhafazakar bir çizgi izlemeye başladı. 8-9 Şubat 1969 tarihinde yapılan kongrede partinin adı Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) olarak değiştirildi ve üç hilalli logo kabul edildi. MHP bugün de oy oranından bağımsız olarak güncel siyasetteki etkisini ve ağırlığını koruyor.
AP / YTP - 1961
1960 darbesi sonrasında DP'nin mirasçısı olarak kurulan Adalet Partisi’nden (AP) kopan bir grup Yeni Türkiye Partisi’ni (YTP) kurdu. Partinin siyasi kadrosu, geçmişte Celal Bayar-Adnan Menderes çizgisine karşı çıkan DP'nin merkez kanadını temsil ediyordu. Genel başkanlığına Millî Birlik Komitesi yönetiminde maliye bakanlığı yapmış olan Ekrem Alican getirildi. YTP, 15 Ekim 1961'deki milletvekili genel seçimlerinde oyların yüzde 13,7'sini elde ederek, toplam 65 milletvekilliği kazandı. Bazı milletvekillerinin AP'ye ve yeni kurulan Millî Nizam Partisi'ne (MNP) katılmasından sonra bir varlık gösteremeyen parti, 19 Mart 1973'te kongre kararıyla feshedildi.
CHP / CGP - 1967
İnönü’nün ‘ortanın solu’ açılımına tepki gösteren Turan Feyzioğlu önderliğindeki bir grup CHP’den ayrılarak Cumhuriyetçi Güven Partisi’ni (CGP) kurdu. Hareket, ılımlı muhafazakârlığa ve liberal sağcılığa yakın bir siyasi görüşe sahipti. ‘Sağ Kemalist’ kavramını siyasi literatüre kazandıran parti, 1969 genel seçimlerinde oyların yüzde 6,58'ini aldı; 15 milletvekili çıkararak üçüncü büyük parti oldu. CGP, 12 Mart döneminin olağanüstü koşulları altında kurulan partiler-üstü hükûmet formülü ile meclisteki üye sayısıyla kıyaslanamayacak siyasi bir ağırlık kazandı. 12 Eylül Darbesi'nden sonra öteki siyasi partilerle birlikte faaliyetleri durdurulan CGP, 16 Ekim 1981'de, Millî Güvenlik Konseyi'nin kararıyla feshedildi.
SHP / DSP - 1985
Demokratik Sol Parti (DSP) 12 Eylül döneminde CHP Genel Başkanlığı’ndan istifa eden Bülent Ecevit’in ekibi tarafından 1985 yılında, Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) çizgisinden ayrılarak kuruldu. Merkez sol bir çizgide siyaset yapan DSP, daha çok Bülent Ecevit’in karizmatik liderliği etrafındaki bir uzlaşmayı temsil ediyordu. Rahşan Ecevit'in kurucu genel başkanlığını yaptığı parti Bülent Ecevit önderliğinde 1990'lı yılların ikinci yarısında ve 2000'li yılların başında Türk siyasetinde etkili oldu. 1999 yılında yapılan seçimlerde birinci olan DSP, MHP ve ANAP’la birlikte koalisyon hükümeti kurdu. 2001 krizinin sorumluları olarak öne çıkan bu üç parti, AKP’nin iktidara geldiği 2002 seçimlerinde barajın altında kaldı. Kurumsal varlığını halen sürdüren DSP, siyasetteki etkisini büyük ölçüde yitirdi.
MHP / BBP - 1993
1993 yılında Muhsin Yazıcıoğlu ve beraberindeki bir grup, ülkücü hareketin ideolojik ve politik yönelimindeki farklılıklar nedeniyle MHP'den ayrılarak Büyük Birlik Partisi’ni (BBP) kurdu. Türk milliyetçiliği ve Türk-İslam sentezinin ideolojik çerçevesini çizdiği parti, önemli bir seçim başarısı gösterememesine karşın Yazıcıoğlu’nun lider karizmasıyla varlığını sürdürdü. 2009 yılında Yazıcıoğlu’nun helikopter kazasında hayatını kaybetmesiyle yeni bir döneme giren parti, faaliyetlerini Mustafa Destici liderliğinde ve Cumhur İttifakı çatısı altında sürdürüyor.
MHP / İYİP - 2017
Meral Akşener ve arkadaşlarının MHP yönetimi ile yaşadığı siyasi anlaşmazlıklar sonucu 2017'de kurulan İYİ Parti (İYİP), kendini merkezde konumlarken, etnik milliyetçiliğe karşı ılımlı ve sivil milliyetçiliği destekledi. AKP iktidarına karşı merkez sağ bir alternatif olma iddiasındaki parti, ‘altılı masa’ sürecinin de bir bileşeni oldu. Meral Akşener’in Kemal Kılıçdaroğlu’nun Cumhurbaşkanlığı adaylığını kerhen destekler bir görüntü vermesi ve 2023 seçimlerinin kaybedilmesi sonrası sert eleştirilere uğrayan parti, Müsavat Dervişoğlu liderliğinde siyasi faaliyetlerini sürdürüyor.
MİLLİ GÖRÜŞ / AKP - 2001
28 Şubat 1997’de ordu muhtırası sonrası iktidar ortaklığından olan Milli Görüş çizgisi, gelenekçiler ve yenilikçiler olarak iki ana gruba ayrıldı. Fazilet Partisi’nden (FP) ayrılarak Saadet Partisi’ni kuran ekibe katılmayan yenilikçi isimler 2001 yılında Adalet ve Kalkınma Partisi’ni kurdu. Siyasi ideolojisini ‘muhafazakâr demokrasi’ olarak tanımlayan parti, 3 Kasım 2002’de yapılan seçimlerde tek başına iktidar oldu ve gücünü günümüze kadar korumayı başardı. 2016 yılındaki 15 Temmuz darbe girişimi ve ardından kurulan Cumhur İttifakı süreciyle birlikte, partinin ideolojik söyleminde 'millilik’ ve ‘yerlilik' vurgusu öne çıktı.
