Cumhuriyetin Demokratik Dönüşümü İnisiyatifi tarafından düzenlenen “İkinci Yüzyılda Cumhuriyet’in ve Toplumun Demokratikleşmesi” konferansı İzmir’de başladı. 12 Eylül 1980 askeri darbesinin 46’ncı yıl dönümünde gerçekleştirilen konferans, İzmir Barosu Av. Nevzat Erdemir Konferans Salonu’nda düzenlendi.
Konferansın moderatörlüğünü insan hakları savunucusu Akın Birdal üstlendi. Birdal, açılış konuşmasında girişimin nasıl ortaya çıktığını ve konferansların Türkiye geneline yayılması hedefini anlattı.
“BİRİNCİ YÜZYILLA YÜZLEŞMEDEN İKİNCİ YÜZYILI İNŞA ETMEK ZORDU”
Birdal, 2026 yılının nisan ayında 29 akademisyen, hak savunucusu, yazar ve aydının bir araya gelerek Türkiye’nin içinde bulunduğu süreçte “Ne yapabilirim, ne yapabiliriz?” sorusuna yanıt aradığını söyledi.
Birdal, bu buluşmanın ardından Cumhuriyet’in ikinci yüzyılının demokratikleşmesine ilişkin kapsamlı bir tartışma yürütmeye karar verdiklerini belirterek, birinci yüzyılla yüzleşmeden ikinci yüzyılın inşa edilemeyeceğini ifade etti.
“2026 Nisanında 29 akademisyen, hak savunucusu, yazar ve vicdan sahibi insan bir araya geldik. Bu süreçte herkesin kendisine ‘Ben ne yapabilirim, ne yapabiliriz?’ diye sorması gerekiyordu. Biz de buna karşılık verebilmek amacıyla İstanbul’da bir araya geldik.”
Bu buluşmanın ardından 13-14 Haziran tarihlerinde İstanbul’da “İkinci Yüzyılda Cumhuriyet’in Demokratik Dönüşümü” başlıklı iki günlük bir konferans düzenlendiğini aktaran Birdal, toplantının ardından tartışmaları Türkiye'nin farklı kentlerine taşıma kararı aldıklarını söyledi.
“İki gün boyunca çok katılımlı ve çok yetkin arkadaşlarımızın sunumlarıyla bir ön açıcı oldu. Sonrasında bu konferansları bütün Türkiye’ye yayalım istedik. İkincisini bugün İzmir’de yapıyoruz.”
“SADECE CUMHURİYET’İN DEMOKRATİKLEŞMESİ YETMEZ”
İzmir’deki buluşmanın yalnızca Cumhuriyet’in demokratikleşmesini değil, toplumun da demokratikleşmesini tartışmayı amaçladığını belirten Birdal, bu tartışmaların Türkiye’nin farklı bölgelerinde sürdürüleceğini söyledi.
“Sadece Cumhuriyet’in demokratikleşmesi yetmez. Toplumun da demokratikleşmesi gerekiyor. Bunun, beklentilerimize daha iyi karşılık verebileceğini düşündük.”
Birdal, İzmir’in ardından sürecin Samsun ve Çukurova başta olmak üzere Türkiye’nin farklı bölgelerinde devam edeceğini belirtti.
12 EYLÜL’ÜN 46’NCI YILINDA DARBE VURGUSU
Konferansın 12 Eylül darbesinin yıl dönümünde gerçekleştirilmesinin anlamına da dikkat çeken Birdal, Türkiye’nin tarihinin siyasi suikastlar, cinayetler, katliamlar ve darbelerle şekillenen dönemler barındırdığını söyledi.
Birdal, Türkiye’de farklı kimlik ve görüşlerin çeşitli dönemlerde ötekileştirildiğini ve bunun otoriter yönetim anlayışlarının güçlenmesine zemin hazırladığını savundu.
“Bugünü anlamlı kılan bir başka nokta da Türkiye’nin 103 yıllık tarihidir. Siyasi suikastlar, cinayetler, katliamlar yaşandı. İttihat ve Terakki’nin tekçi görüşünün dışında kalan herkes ötekileştirildi ve düşman ilan edildi. Bu otoriter ve darbe süreçleri günümüze kadar geldi.”
12 Eylül 1980 askeri darbesinin üzerinden 46 yıl geçtiğini hatırlatan Birdal, darbenin etkilerinin hâlâ tartışılması gerektiğini vurguladı.
“Bugün 12 Eylül faşist askeri darbesinin 46’ncı yılı. 46 yıldır adaletin ve özgürlüklerin askıya alındığı bir dönemden söz ediyoruz.”
“DARBELERLE VE OTORİTER REJİMLERLE YÜZLEŞMELİYİZ”
Birdal, konferansın yalnızca Cumhuriyet’in birinci yüzyılına ilişkin bir değerlendirme yapmakla sınırlı kalmaması gerektiğini belirterek, darbeler ve otoriter yönetimlerle de yüzleşmenin önemine dikkat çekti.
“Biz bu toplantının, birinci yüzyılla yüzleşirken aynı zamanda darbelerle ve bu otoriter rejimlerle de yüzleşme fırsatı yaratacağını düşünüyoruz.”
Konferansın katılımcıların farklı niyet ve beklentilerine yanıt verebilmesini umduğunu söyleyen Birdal, toplantıya katılanlara teşekkür ederek konuşmasını tamamladı.
İzmir Barosu Av. Nevzat Erdemir Konferans Salonu’nda gerçekleştirilen konferansta gün boyunca Cumhuriyet’in ve toplumun demokratikleşmesi, geçmişle yüzleşme, devlet-toplum ilişkisi, hukuk, özgürlük, eşitlik ve çoğulculuk başlıkları ele alınacak.
