Temmuz 1995'teki vahşetin ardından hâlâ tüm kurbanların kimliği saptanabilmiş değil, geride kalanlar adaletin yerini bulduğunu düşünmüyor.
Bundan 31 yıl önce Sırp askerleri BM koruması altındaki Srebrenitsa'ya girerek 8 bin Müslümanı katletti. Geçen onca yıla rağmen adalet beklentisi henüz karşılanmış değil.
Avrupa'nın İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra tanıklık ettiği en büyük katliam olan Srebrenitsa'nın üzerinden 31 yıl geçti.
31 YIL ÖNCE SREBRENİTSA'DA NE OLDU?
Yugoslavya'nın dağılmasıyla tetiklenen Bosna Savaşı'nın (1992-1995) sonlarına doğru Sırp güçleri, Birleşmiş Milletler (BM) koruması altındaki Srebrenitsa kasabasına girdi.
Savaş sırasında çevre bölgelerden kaçan binlerce Boşnak'ın sığınmasıyla Srebrenitsa'da nüfus yaklaşık 40 bine ulaşmıştı.
Sırp askerleri kadınlar ve kız çocuklarının otobüslerle bölgeden taşınmasına izin verdi ancak erkekler ve oğlan çocuklarının ayrılması yasaklandı.
İlerleyen günlerde ormanda saklanarak hayatta kalmaya çalışan binlerce insanın öldürüldüğü bir katliam süreci başladı.
Yaklaşık bir haftada 8 binden fazla Müslüman yetişkin erkek ve çocuğun öldürüldüğü belgelerle kanıtlanmış durumda. Yıllardır süren DNA işlemlerine rağmen hâlâ bu kişilerin yüzlercesinin kalıntıları bulunabilmiş değil.
SREBRENİTSA SÜRECİNE NASIL GELİNDİ?
25 Haziran 1991'de Hırvatistan ve Slovenya’nın resmi olarak bağımsızlıklarını ilan etmesi sonrasında patlak veren Yugoslavya İç Savaşı sonrası dağılmaya başlayan ülke, Sırbistan, Karadağ, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Slovenya ve Makedonya'dan oluşuyordu.
Bosna- Hersek de 29 Şubat-1 Mart 1992'de yapılan referandumla eski Yugoslavya'dan ayrılarak bağımsızlığını ilan etti. 1991'de bağımsızlığını kazanan Hırvatistan'da Hırvat güçleri ile Yugoslav askerleri arasında devam eden çatışmalar, Bosna Hersek'e de sıçradı. Sırpların kontrolündeki Yugoslav ordusu, o dönemde nüfusunun büyük çoğunluğunu Hırvatların oluşturduğu Boşnakların Ravno köyüne saldırdı. Böylece Bosna Hersek'teki savaş bu saldırı ile gayrı resmi olarak başlamış oldu.
Yugoslavya'nın parçalanmasını fırsat bilen Bosnalı Hırvat ve Sırplar da Bosna Hersek topraklarını kendi aralarında paylaşmak için Boşnakları da içine alan cumhuriyet kurduklarını açıkladı. Hırvatlar, 18 Kasım 1991'de Hersek-Bosna Hırvat Cumhuriyeti'ni, Sırplar ise 9 Ocak 1992'de Sırp Cumhuriyeti'ni ilan etti.
Bosna'yı ele geçirmek isteyen Sırp ve Hırvatların bağımsızlığını ilan etmesinin ardından, Sırpların kontrolündeki Yugoslav ordusunun ve istihbarat birimlerinin silahlandırdığı Bosnalı Sırplar, Müslüman Boşnaklara yönelik etnik temizlik başlattı. Boşnaklar ise liderleri Aliya İzzetbegoviç önderliğinde kuzeyde ve doğuda Sırplara, güneyde ve batıda da Hırvatlara karşı ülkenin bütünlüğünü korumak için savaştı.
SOYKIRIM GÜNÜ İLAN EDİLDİ
BM 2024'te, katliamın başladığı gün olan 11 Temmuz'u "Soykırım Kurbanlarını Anma Günü" ilan etti.
Sırbistan ve Bosna-Hersek içindeki özerk Sırp idaresi ise 1995'te yaşananları soykırım olarak kabul etmiyor. Katliamın sorumlusu General Ratko Mladiç hâlâ milliyetçi Sırplar arasında saygı duyulan bir isim.
Mladiç katliamdan sonra 16 yıl gizlenmeyi başarmış, ancak 2011'de Sırbistan'ın bir köyünde yakalanarak Lahey'deki uluslararası mahkemeye sevk edilmişti. Ömür boyu hapis cezası 2021'de kesinleşen 84 yaşındaki Mladiç hâlen cezaevinde bulunuyor.
Dönemin Yugoslavya Devlet Başkanı Slobodan Miloşeviç de Lahey'de, eski Yugoslavya'da işlenen suçlar için yargılanmış, 2006'da Lahey'de tutuklu kaldığı cezaevinde ölü bulunmuştu. Ölüm nedeni kalp krizi olarak açıklandı.
HOLLANDA SUÇLU MUYDU?
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Hollanda Başbakanı olduğu 2022 yılında, Srebrenitsa'da yaşananlardan ötürü 1995'te bölgede görev yapan Hollanda askerinden özür dilemişti. O dönem bu özür uluslararası kamuoyunda tepki ve tartışmalara neden olmuştu.
BM bayrağı altında bölgede görev yapan ve yalnızca hafif silahlara sahip Hollandalı askerler katliamı engelleyememiş, silahlı milliyetçi Sırpların koruma altındaki bölgeye girmesine izin vermişti.
Hollanda'nın bu konuda suçu olup olmadığı o günden beri tartışma konusu.
