Ponzi Mine lakaplı Mine Mumcu’nun tutuklanmasıyla, Seçil Erzan davası gibi yüksek kâr vaadiyle ortaya çıkan Ponzi sistemi yeniden gündeme geldi.
Ünlü isimlerin dolandırılma haberleri, Ponzi sistemine karşı finansal okuryazarlığın ve güvenli yatırım bilincinin önemini bir kez daha gözler önüne serdi.
Kamuoyunda sıklıkla tartışılan Ponzi sistemi, temelde yatırımcıları yüksek getiri vaadiyle sisteme dahil eden, yasal olmayan bir organizasyon yapısıdır. Bilinçli adımlar atılarak ve doğru finansal araçlar seçilerek bu tür risklerden tamamen uzak durmak ve birikimleri güvenle büyütmek mümkündür.
Peki Ponzi nedir? Dolandırılma haberleriyle gündeme gelen Ponzi sistemi nasıl işler? Kim bu sistemi nasıl yönetir? Yatırım yaparken Ponzi sisteminden nasıl korunulur? İşte birkaç yanıt...
PONZİ SİSTEMİ NEDİR?
Ponzi şeması, ortada gerçek bir ticari faaliyet ya da kâr getiren bir üretim olmamasına rağmen, yatırımcılara sıfır risk ile olağanüstü kazançlar sunulduğu iddia edilen bir yapıdır. Bu sistemin temel işleyiş mekanizması, ağa yeni katılan yatırımcıların sermayesiyle, sisteme daha önce girmiş olan kişilere ödeme yapılmasına dayanır.
PONZİ SİSTEMİ NASIL İŞLER?
Bu sistemde organizatörler, dışarıdan bakıldığında son derece kârlı ve kusursuz çalışan bir fon yönetimi varmış izlenimi yaratırlar. Ancak gerçekte toplanan fonlar, vaat edilen üretime yönlendirilmez. Kurucuların tüm odak noktası, orijinal yatırımcılara iade olarak ödeme yapabilmek ve zinciri ayakta tutabilmek adına sürekli olarak yeni üyeler bulmaktır.
Devamlılığın sağlanması için sisteme aralıksız bir fon akışının girmesi zorunludur. Ponzi şemasının kırılma noktası, yeni yatırımcı bulma hızının yavaşladığı an başlar. Mevcut yatırımcıların büyük bir bölümü yatırımlarını nakde çevirerek sistemden çıkmak istediğinde, yeni girişlerden sağlanan fon yetersiz kalır. Bu aşamada sistem kendi finansal döngüsünü sağlayamaz ve faaliyet mecburen durur.
YATIRIM YAPARKEN PONZİ SİSTEMİNDEN NASIL KORUNULUR?
Birikimleri değerlendirirken doğru ve güvenilir adımlar atmak, finansal refahı artırmanın en temel kuralıdır. Ponzi gibi yapıların tekliflerinden korunmak, kapsamlı bir araştırma ve bilinçli bir yaklaşımla oldukça kolaydır. Bir yatırımcının, tıpkı hissesini alacağı bir şirketi incelediği gibi fon yöneticilerini de detaylıca araştırması gerekir. Şirketlerin, aracı kurumların veya fon yöneticilerinin resmi düzenleyici otoriteler tarafından denetlenip denetlenmediği kontrol edilmelidir. Bağımsız denetim raporlarının ve şirketin mali kayıtlarının şeffaf bir biçimde incelenmesi talep edilerek yatırımlar garanti altına alınabilir. Düzenleyici kurumlar nezdinde açık bir soruşturma olup olmadığı sorgulanarak son derece güvenli bir finansal gelecek inşa edilebilir. Şeffaflığa önem veren ve yasal zemin üzerinde faaliyet gösteren profesyonel kurumlarla çalışmak, güvenli yatırımın anahtarıdır.
PONZİ’NİN TARİHSEL KÖKENİ NE?
Yatırım dünyasında bu kavrama adını veren kişi, 1920 yılında kurduğu sistemle tarihe geçen Charles Ponzi olmuştur. Ponzi, posta pullarını kullanarak gerçekleştirdiği hayali bir arbitraj işlemi sayesinde çok kısa bir sürede on bin yatırımcıyı kendisine çekmeyi başarmıştır. İnsanlara çok kısa vadelerde yüksek kazançlar dağıttığına inandırmış, ancak ortada ticari bir değer yaratılmadığı için bu yapı devam ettirilememiş ve sonlanmıştır.
