İzmir’in önemli simge alanlarından Kültürpark, İzmir Yangını’nı anan önemli bir esere de ev sahipliği yapıyor. Parkta bulunan Emekçi Atlar Heykeli, 1922 İzmir Yangını’nın ardından kentin yeniden kurulması sürecinde ağır şartlarda çalıştırılırken hayatını kaybeden 168 atın anısına dikildi. İzmir tarihine ilişkin çok sayıda araştırma yapan tarihçi Talat Ulusoy, Emekçi Atlar Heykeli’nin taşıdığı anlamdan yola çıkarak yeni bir anıt önerisini gündeme getirdi. Ulusoy, 1922 İzmir Yangını sırasında yaşamını yitiren yurttaşlar ile yangının ardından yürütülen enkaz kaldırma çalışmalarında hayatını kaybeden emekçilerin de bir anıtla hatırlanması gerektiğini söyledi.
KÜLTÜRPARK’IN YAPIMINDA 168 AT HAYATINI KAYBETTİ
Kültürpark’ın yapımı, 1922’deki İzmir Yangını sonrasında büyük ölçüde harabeye dönen Yangınlık Mevkii’nin temizlenmesiyle başladı. Yangının ardından bölgede biriken moloz ve kül yığınlarının taşınması için yoğun bir çalışma yürütüldü. Bu çalışmalarda kullanılan atlar da ağır koşullarda görev yaptı. 168 at, yorgunluk ve çalışma şartları nedeniyle hayatını kaybetti. Bu atların anısına 1940 yılında Kültürpark’a Emekçi Atlar Heykeli dikildi.
GENÇ BİR HEYKELTIRAŞIN ESERİ
Heykel, dönemin genç sanatçılarından Mehmet Sadi Çalık tarafından yapıldı. Çalık, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Heykel Bölümü’nde henüz birinci sınıf öğrencisiyken aldığı sipariş üzerine eseri hazırladı. Heykelde birbirine bitişik üç at başı, yalaktan su içerken tasvir ediliyor. At başlarını dışarıdan çevreleyen büyük nalın üzerinde ise şu ifade yer alıyor: “Kültürpark’ın kuruluşunda emeği geçen atlar için.” Emekçi Atlar Heykeli, Türkiye’de hayvanların yaşadığı acılara ve emeğine dikkat çeken ilk sanat eserlerinden biri olarak değerlendiriliyor. İzmir'de yaşam hakkı savunucuları, dönem dönem heykelin önünde atların yaşam koşullarına dikkat çeken basın açıklamaları yapıyor.
ULUSOY’DAN YENİ ANIT ÇAĞRISI
Tarihçi Talat Ulusoy, Emekçi Atlar Heykeli’nin hikâyesinin İzmir’in 1922 Yangını sonrasındaki tarihine de işaret ettiğini söyledi. Ulusoy, yalnızca atların değil, aynı dönemde yangının ve enkaz kaldırma çalışmalarının doğrudan etkilediği insanların da hatırlanması gerektiğini belirterek şu çağrıyı yaptı:
“Yangında ölen, enkaz kaldırırken enkazda hayatını kaybeden İzmirlileri hatırlatan bir heykel yaparsak çok iyi bir iş yapmış oluruz. Böyle bir heykel kentimize ve Kültürpark'a çok yakışır. Buradan yetkililere çağrıda bulunmak istiyorum. Bu alanın kurulmasında emeği geçen insanları onurlandıralım, anılarını yaşatalım." Ulusoy’un önerisi, 1922 Yangını’nda yaşamını yitiren İzmirliler ile yangının ardından kentin yeniden kurulması için ağır koşullarda çalışan ve hayatını kaybeden emekçilerin de bir anıtla anılması fikrini gündeme taşıdı.
‘EMEKÇİ ATLAR’IN HİKAYESİNDEN İNSANLARIN HİKAYESİNE
Kültürpark’ın kuruluşunda hayatını kaybeden 168 at için yapılan heykel, bugün parkta varlığını sürdürüyor. Ulusoy’un çağrısıyla birlikte, aynı dönemde yaşanan insan kayıplarının da kentte nasıl hatırlanacağı konusu yeniden gündeme geldi.
GELECEK KUŞAKLARA AKTARILMALI
1922 İzmir Yangını, kentin tarihindeki en önemli kırılma noktalarından biri olurken, yangının ardından yıkıntıların temizlenmesi ve kentin yeniden kurulması için de uzun süre yoğun çalışmalar yürütüldü. Ulusoy’un önerdiği anıt, bu süreçte hayatını kaybeden yurttaşların ve emekçilerin isimlerinin ve hikâyelerinin gelecek kuşaklara aktarılması açısından yeni bir tartışma başlatıyor. Kültürpark’taki Emekçi Atlar Heykeli’nin taşıdığı tarihsel anlamın insanlara da uzatılmasıyla, İzmir’in geçmişindeki kayıpların daha görünür hale getirilmesi hedefleniyor.
