BÜŞRA ÇETİNKAYA / İZ GAZETE – ABD ve İsrail’in İran’a başlattığı saldırılarda 20 gün geride kaldı.
İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması, enerji fiyatlarında sert yükselişlere neden oldu. Bu gelişme aynı zamanda küresel tedarik zincirlerinde aksamalara neden olarak ticaret ve üretim ağlarına darbe vurdu.
İz Gazete’ye konuşan Ekonomist Uğur Civelek, ABD-İsrail’in İran’a yönelik başlattığı saldırıların dünya ekonomisine ve Türkiye ekonomisine etkilerini değerlendirdi.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin küresel ticareti ve enerji fiyatlarını etkilediğini belirterek yaptığı "Savaş devam ederse ciddi bir enflasyon riski söz konusu” açıklamalarını değerlendiren Ekonomist Civelek, Şimşek’in dar bir açıdan yorum yaptığını söyledi.
“BİZİM GİBİ ÜLKELER BUNALIMA KOŞAR ADIM İLERLER”
Civelek, şu açıklamayı yaptı:
“Dünya ekonomisi bu yüksek enerji fiyatlarına bağlı olarak gelişecek enflasyonu kaldırabilecek düzeyde mi yoksa kaldıramayacak kadar kırılgan mı? Eğer dünya ekonomisi çok kırılgansa bizim gibi ülkelerin de umduğu parayı bulamaması ve bunalıma doğru koşar adım ilerlemesi anlamına gelir. Yükselen enerji fiyatları çok kırılgan olan ekonominin kaldırabileceği bir şey değil.”
“DÜNYAYA AKAN FOSİL YAKIT AZALACAK”
Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek’in dünyadaki olan biteni analiz etmeden yorum yaptığını söyleyen Civelek, “Arı kovanına çomak sokmadan insanlara anlatmaya çalışıyor. Hürmüz Boğazı kapalı kalırsa ne olur? Dünyaya akan fosil yakıtı azalacak, Orta Doğu’nun petrolü akmayacak. Bu arz daralması nedeniyle fiyatları yukarı doğru iter. Dün de olup bitenlere bakıyoruz. Amerika, İran’ı yıpratmak için rafineri bombaladı. İran da misliyle cevap verdi” dedi.
“FİNANS SİSTEMİ ÇÖKER, DÜNYADA İŞSİZLİK KRİZİ BAŞLAR”
Civelek, yaşananları özetleyerek olası senaryoları şu ifadelerle sıraladı:
“Hürmüz açılsa da pazara akacak enerji daralıyor. Bunun yüzünden brent petrol 112 dolara gitti. 1 ay önce 65 dolar bandında olan brent petrol neredeyse iki katına çıktı. Dünya ekonomisi açısından çok ciddi bir enflasyon dalgası yaratır. Bu enflasyon, dünyada işsizliği de beraberinde getirir. İşsizlik sarmalına girildiğinde menkul ve gayrimenkul piyasalarından kaçış başlar. Şu anda 340 trilyon dolar oranındaki borcun büyük kısmı ödenemez hale gelir, finans sistemi çökmeye başlar. Bu ortamda Türkiye’nin yaşayacaklarının lafı olmaz. Küresel bir kriz olur.”
“KIRILGANLIK DEĞİL KOPUŞ BAŞLIYOR”
Küresel bir belirsizliğin olduğunu belirten Civelek, “Kanada liderliğinde tüm Avrupa ülkelerinde Amerika’dan kopuş yaşandı. Bu normal değil. Kırılganlık değil, kopuş başlıyor. Trump’ın yalnızlaştığını ve petrol fiyatlarının da artacağını görüyoruz. İşin içinden nasıl çıkılacağını kimse bilmiyor” dedi.
“HİZMET SEKTÖRÜNDE CİDDİ BİR İŞSİZLİK OLUR”
Petrol fiyatlarındaki artışı değerlendiren Civelek, tüm ürünlere zam geleceğini söyledi. Civelek, petrol fiyatlarındaki bu artışın hizmet sektöründe işsizlik krizine neden olacağını belirterek şunları kaydetti:
“Eşel mobil getirdiler. Ayarlama yapılmıyor, ÖTV miktarı yüzde 75’e gerileyene kadar, sonradan toplu zam yapılıyor. Enerji fiyatları tüm sektörlerdeki temel girdi. Petrol yüzde 100 mü arttı? Diğer ürünlerde de yüzde 10’luk artış varsaymanız lazım. Enflasyonu her tarafa yayar, petrol fiyatlarındaki artış hizmet sektöründe çok ciddi bir işsizlik üretir. İnsanlar tüketimlerini kısmak zorunda kalacak. Bankalar da kredi vermekte isteksizleşti bu süreçte. İnsanlar kredi alamıyorsa tüketimini mecbur kısacak. Yeme-içme-barınmadan kısamaz ama diğerlerini kısmak zorunda kalacak bu da hizmet sektörünü etkileyecek. Örneğin İstanbul’daki istihdamın yüzde 85’i hizmet sektöründen geliyor.”
“İŞ DUAYA KALDI”
Küresel bir krizin eşiğinde ülkelerin ekonomik güvenceleri için ne yapması gerektiği sorusuna yanıt veren Civelek, “Şu anda herkes dilini ısırıyor, fazla konuşmuyor. Hürmüz’deki kapalılığın sona ermesi ve enerji fiyatlarının en kısa sürede gerilemesi için dua ediyor. İş duaya kaldı. İsrail girdi bir bataklığa çıkamıyor. İran da füzelerle cevap veriyor, kimse bu iş nasıl biter bilmiyor” diye konuştu.
“FATURA TRUMP’A KESİLECEK”
Civelek, dünyadaki belirsizlik nedeniyle olası bir senaryo yazarak şunları söyledi:
“Bir senaryo yazayım. En uygun çözüm, bu olanların hepsinin sorumluluğunu Trump’a yüklemek. Amerika’da faturayı Trump’a kesmek, güvensizliği artırmak ve Trump’ı alaşağı etmek ondan sonra her şey normalmiş gibi tiyatro oynamak. Ateşkesin sırrı burada. Trump ne zaman Amerika başkanlığından gidecek, işler düzelecek, gitmediği sürece enerji fiyatları yüksek kalmaya devam edecek. Kanada, Amerika’ya posta koydu, Amerika’ya enerji satmıyor, buğday satmıyor. Büyük bir kavga var orada. Model oldu, tüm Batı ülkeleri, Amerika’ya sırtını döndü. Hürmüz, onların sorunu olacak ama sorunu yaratan sorunu çözemez.”
“PETROL FİYATI SON 1 AYDA 50 DOLAR YÜKSELDİ, ENFLASYONA 5-6 PUAN EKLEMEK LAZIM”
Dünyada kırılgan bir denge olduğunu söyleyen Ekonomist Civelek, alarm sirenlerinin sadece Tahran’da değil tüm dünya ülkelerinde çaldığını ifade etti.
Riskten kaçınmaların başlayacağını dile getiren Civelek, “Dünya ekonomisinde enflasyon, faiz yükselişine tahammül yok. Kırılgan bir denge var. İran operasyonu, faizleri de enflasyonu da dünya genelinde patlatacak bir operasyon. Alarm sirenleri yalnız Tahran’da değil küresel ölçekte çalıyor. Böyle olunca riskten kaçınma başlar. Dış finansmana bağlı ülkeler dökülmeye başlar, Türkiye’de böyle bir ülke. Petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artış cari açığı fırlatıyor. Petrol fiyatı son 1 ayda 50 dolar yükseldi cari açığa 25 milyar dolar ilave geldi, enflasyona 5-6 puan sırf bundan dolayı eklemeniz lazım” dedi.
