Küresel enerji piyasalarında son dönemde yaşanan gelişmelerden sonra yurttaşlar, petrol fiyatlarının neden yükseldiğini araştırıyor.
Petrol fiyatlarındaki artışın nedenini ve pompaya yansıyan zamların sebebini İz Gazete okurları için derledik.
Uzman değerlendirmeleri ve uluslararası kurumların raporları, fiyat artışının birden fazla etkene bağlı olduğunu ortaya çıkarıyor.
ARZ-TALEP DENGESİ DEĞİŞMEYE BAŞLADI
Enerji piyasalarında en belirleyici unsur olan arz-talep dengesi, son gelişmelerle birlikte değişmeye başladı.
Rusya’dan yapılan açıklamalarda, petrol ve petrol ürünlerine olan talebin arttığı, indirimlerin azaldığı ve bazı bölgelerde primli satışların başladığı ifade edildi. Bu durum, piyasada petrol miktarı sınırlı kalırken talebin güçlü seyrettiğini gösteriyor.
ORTA DOĞU’DA GERİLİM
ABD-İsrail’in İran’a saldırılarından ve Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasından sonra artan petrol fiyatları, dünya ekonomisini doğrudan ve dolaylı yollarla etkiliyor.
Taşıma maliyetlerinin yükselmesi, enerji fiyatlarında yukarı yönlü baskıyı artıran önemli faktörler arasında bulunuyor.
Son dönemde enerji hatlarına yönelik saldırı iddiaları ve altyapı güvenliğine ilişkin riskler, piyasada belirsizliği artırırken enerji arzının kesintiye uğrama ihtimali, fiyatların yükselmesine neden oluyor.
TÜRKİYE’DE AKARYAKIT FİYATLARI NEDEN ARTIYOR?
Uzmanlar, Türkiye’de akaryakıt fiyatları üç temel unsurdan oluştuğunu belirtiyor:
• Uluslararası petrol fiyatı
• Döviz kuru
• Vergi sistemi
Enerji uzmanları, petrol fiyatları yükseldiğinde ya da dolar arttığında, rafineri çıkış fiyatının da yükseldiğini ifade ediyor. Bunun üzerine ÖTV ve KDV eklendiğinde pompaya yansıyan fiyat daha da artıyor. Dolayısıyla Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gerilim, birkaç gün içinde Türkiye’deki benzin ve motorin fiyatlarına yansıyabiliyor.
İĞNEDEN İPLİĞE ZAM GELİYOR
Türkiye açısından Orta Doğu’da gerilim üç temel riski öne çıkarıyor:
1. Akaryakıt fiyatlarında artış: Petrol fiyatı yükseldikçe pompaya yansıyan fiyatlar
2. Enflasyon baskısı: Nakliye maliyetleri arttıkça gıda ve tüketim ürünlerinde de fiyat artışı görülüyor.
3. Enerji faturasında büyüme: Türkiye’nin yıllık enerji ithalatı oldukça yüksek bir seviyede seyrediyor.
EŞEL MOBİL NE İŞE YARIYOR?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarında döviz kuru veya küresel petrol fiyatları nedeniyle oluşan artışların, vatandaşın pompa fiyatına doğrudan yansımasını önlemek amacıyla, bu artışların Özel Tüketim Vergisi'nden (ÖTV) otomatik olarak düşülmesiyle (karşılanmasıyla) akaryakıt fiyatlarını sabit tutmayı veya daha sınırlı artırmayı hedefleyen bir dengeleme yöntem olarak biliniyor.
2021 yılında sona eren Eşel Mobil Sistemi Uygulaması, 5 Mart 2026 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan karar ile yeniden devreye alındı.
Sistem, 2 Mart günü baz alınarak, bu tarihten itibaren bazı petrol ürünlerinin fiyatı artarsa, artış tutarının yüzde 75'ine kadar bu ürünlerin ÖTV'sinin indirilmesi suretiyle uygulanacak.
