Deprem riski ve eski yapı stoku nedeniyle kentsel dönüşüm ihtiyacının yüksek olduğu İzmir, Dünya Bankası finansmanıyla yürütülen İklime ve Afete Dayanıklı Şehirler Projesi kapsamında dönüşüm yapılacak kentler arasında yer alıyor. İstanbul, İzmir, Manisa, Kahramanmaraş ve Tekirdağ’ı kapsayan proje ile riskli yapıların depreme ve iklim değişikliğine dayanıklı yapılara dönüştürülmesi amaçlanıyor. Proje kapsamında yaklaşık 32 bin kişinin riskli konut binalarının yeniden inşası veya güçlendirilmesi için sağlanan finansmandan yararlanması bekleniyor.
Peki proje kapsamında kimler kredi kullanabilecek? Başvuru nasıl yapılacak? Kredi hangi şartlarla verilecek? İşte vatandaşların merak ettiği soruların yanıtları…
KİMLER YARARLANABİLİR?
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında riskli yapı olarak tespit edilen binaların maliklerinin projeden yararlanması mümkün. Afet nedeniyle yıkılmış binaların maliklerinin de proje kapsamındaki finansmandan yararlanabileceği belirtiliyor. Projeden gerçek ve tüzel kişi malikler yararlanabiliyor. Hisseli tapuya sahip olanlar da hisseleri oranında kredi imkanından faydalanabiliyor.
BAŞVURU NASIL YAPILACAK?
Başvurular ARAAD sistemi üzerinden gerçekleştirilecek Vatandaş veya müteahhit, e-Devlet üzerinden sisteme giriş yaparak gerekli işlemleri başlatabilecek. Riskli yapı için ilgili idare tarafından verilen riskli yapı kayıt belgesindeki Yapı Kimlik Numarası (YKN) başvuruda kullanılacak.
MÜTEAHHİT NASIL BAŞVURACAK?
Riskli yapının dönüşümü için anlaşılacak müteahhidin gerekli belgeleri hazırlaması gerekiyor. Müteahhidin, kredi koşulu olan Ek Taahhütname’yi sözleşmeye eklemesi gerekiyor. Ardından riskli yapının YKN'si ve yeni yapı için alınan yapı ruhsat bülten numarasıyla ARAAD sistemi üzerinden başvuru yapılacak. Bakanlık tarafından belgeler incelenecek. Uygun bulunması halinde vatandaşın başvuru süreci başlayacak.
ÖDEME ŞARTLARI NASIL OLACAK?
Maksimum kredi: 3 milyon TL
Faiz: Aylık yüzde 0,69
Vade: 180 ay
Müteahhide ödemeler ise inşaatın ilerleme aşamalarına göre yapılıyor:
Yüzde 15: Kazı ve temel üstü tamamlanması
Yüzde 20: Taşıyıcı sistemin yüzde 40’ının tamamlanması
Yüzde 20: Kaba inşaatın tamamlanması
Yüzde 15: Yapının sıvaya hazır hale getirilmesi
Yüzde 15: İnce işlerin tamamlanması
Yüzde 15: İskân alınması
Ayrıca, hanenin gelirinin taksitin en az yüzde 70'i kadar olması ve tapu üzerinde ipotek, haciz veya şerh bulunmaması şartları da bulunuyor.
HER MÜTEAHHİT BAŞVURABİLİR Mİ?
Projede dönüşümü üstlenecek müteahhitler için de yeterlilik şartı bulunuyor. Yapım işini üstlenen müteahhitlerin projeye başvurabilmesi için en az “G” yetki grubu yeterliliğine sahip olması gerekiyor. “H” ve “G1” yetki grubundaki müteahhitlerin başvurabilmesi için ise ek şartlar aranıyor. Projenin en fazla zemin + 3 kat olması ve en fazla bir bodrum kat yapılması gerekiyor. Ayrıca müteahhitlerin daha önce tamamladıkları işlere ilişkin belgeleri sunmaları gerekiyor.
BİNAM YIKILMADAN ÖNCE BAŞVURU YAPABİLİR MİYİM?
Evet. Riskli yapı henüz yıkılmamışsa proje kapsamında Tip-1 başvurusu yapılabiliyor. Riskli olarak tespit edilen yapı yıkılmışsa veya afet nedeniyle yıkılmışsa Tip-3 proje kapsamında başvuru yapılabiliyor. Tip-1 başvurusu yapılmadan binanın yıkılması da Tip-3 başvurusuna engel değil. Gerekli belgelerin müteahhit tarafından hazırlanması halinde Tip-3 başvurusu yapılabiliyor.
YENİ BİNANIN İNŞAATINA BAŞLANMIŞSA KREDİ ALINABİLİR Mİ?
Burada önemli bir şart bulunuyor. Kredi kapsamında yeni yapılacak yapıda temel imalatına başlanmamış olması gerekiyor. Ancak grobeton imalatının yapılmış olması başvuruya engel değil.
KREDİYİ ALMAK İÇİN GELİR ŞARTI VAR MI?
Başvuruların değerlendirilmesinde bazı kredibilite kriterleri bulunuyor. Başvuru sahibinin açık ve devam eden icra, haciz veya takip kaydının bulunmaması gerekiyor. Ayrıca kullanılacak kredinin aylık taksit tutarının, belgelenmiş hane halkı aylık gelirinin yüzde 70'ini aşmaması gerekiyor.
DAR GELİRLİLER İÇİN EK DESTEK VAR MI?
Evet. Mali kapasitesi sınırlı veya dezavantajlı hak sahipleri için ek faiz indirimi uygulanabiliyor. Belirlenen gelir seviyesinin altında bulunan haneler yıllık 0,25 puan ek faiz indirimi hakkından yararlanabiliyor. Bunun yanında bazı gruplar için de faiz indirimi uygulanıyor. Riskli binadaki konut dışında başka konutu bulunmayan hak sahipleri, emekliler, şehit aileleri, engelli üyesi bulunan haneler ve belirli kategorilerde kadınların reisi olduğu haneler bu desteklerden yararlanabiliyor. Enerji verimliliği de faiz indiriminde dikkate alınıyor. A sınıfı Enerji Performans Sertifikası bulunan binalar için yıllık yüzde 0,5, B sınıfı bulunan binalar için ise yıllık yüzde 0,25 faiz indirimi sağlanıyor. Birden fazla indirim kategorisinin şartlarını sağlayan hak sahipleri, ilgili indirimlerden birlikte yararlanabiliyor.
KREDİ MÜTEAHHİDE NASIL ÖDENİYOR?
Kredi tutarının tamamı tek seferde ödenmiyor. Ödemeler, inşaatın ilerleme seviyesine göre müteahhidin bankada açılan vadesiz hesabına aktarılıyor. Böylece inşaat ilerledikçe kredi ödemeleri de aşamalı olarak gerçekleştiriliyor.
MÜTEAHHİT İNŞAATI TAMAMLAMAZSA NE OLACAK?
Projede ödemelerin inşaatın ilerleme seviyesine göre yapılması öngörülüyor. İnşaatın tamamlanmaması veya gecikmesi durumunda fesih işlemi gerçekleştirilebiliyor. Müteahhidin inşaatı 18 ay içerisinde tamamlaması bekleniyor.
KİRACILARA DESTEK VAR MI?
Riskli yapıda kiracı olarak yaşayan vatandaşlar için de destek bulunuyor. Hak sahipliğini gerekli belgelerle kanıtlayan kiracılar, Bakanlığın Kira Yardımı Kılavuzu kapsamında iki aylık kira yardımı alabiliyor.
HİSSELİ TAPUSU OLANLAR DA YARARLANABİLİYOR MU?
Evet. Riskli yapıda hisseli tapusu bulunan vatandaşlar, hisseleri oranında kredi imkanından yararlanabiliyor. Miras yoluyla edinilmiş taşınmazlarda birden fazla hak sahibi bulunması halinde de mirasçıların, mirasçı olduklarını belgelemeleri koşuluyla taşınmazdaki payları oranında krediden yararlanması mümkün.
MEVCUT KONUT KREDİSİ VEYA İPOTEK VARSA NE OLACAK?
Mevcut bir ipotek bulunuyorsa, kentsel dönüşüm kredisine başvurulabilmesi için mevcut ipoteğin kaldırılması gerekiyor.
DETAYLI BİLGİ NEREDEN ALINABİLİR?
Projeye ilişkin ayrıntılı bilgiler, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından oluşturulan kentseldirenclilik.csb.gov.tr adresindeki kılavuz ve danışma ofislerinden alınabiliyor. Riskli yapı tespiti yapmaya yetkili kurum ve kuruluşların listesine de Bakanlığın ilgili kanallarından ulaşılabiliyor.
İZMİR İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?
İzmir, deprem riski taşıyan ve özellikle eski yapı stokunun yoğun olduğu kentlerden biri. Dünya Bankası finansmanıyla yürütülen proje, riskli yapıların yalnızca yenilenmesini değil, yeni yapıların depreme ve iklim değişikliğine daha dayanıklı hale getirilmesini amaçlıyor. Proje kapsamında Bakanlığın uygulamaları için ayrılan kredi tutarı 330,5 milyon euro. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile kredi anlaşması 30 Aralık 2022'de imzalandı. Projenin genel hedefi ise riskli yapıların dönüşümünde vatandaşların karşılaştığı finansman sorununu azaltarak daha güvenli ve dirençli konutların oluşturulmasına katkı sağlamak.
