İşçi ile işveren arasındaki çalışma ilişkisi sona erdiğinde tazminat hakkının doğup doğmadığı, ayrılış gerekçesine göre değişiklik gösteriyor. 4857 Sayılı İş Kanunu kapsamında güvence altına alınan kıdem tazminatı, hem çalışma süresine hem de iş sözleşmesinin feshedilme şekline bağlı olarak hesaplanıyor.
KIDEM TAZMİNATI ALMA ŞARTLARI NELERDİR?
Bir çalışanın kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için öncelikle aynı işverene bağlı işyerinde en az 1 yıl çalışmış olması şartı aranıyor. 1 yıllık süre dolmadan gerçekleşen işten ayrılmalarda yasal olarak tazminat hakkı doğmuyor.
Tazminatın ödenmesindeki bir diğer kritik unsur ise iş sözleşmesinin sona erme biçimi. İşverenin haklı bir gerekçe göstermeden işçinin görevine son vermesi durumunda tazminat ödenmesi zorunlu kılınıyor. Ancak işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları nedeniyle yapılan fesihlerde işveren tazminat ödemekle yükümlü tutulmuyor.
Öte yandan yasa, belirli durumlarda çalışanlara kendi isteğiyle ayrılsa dahi erkek çalışanların vatani görevlerini yerine getirmek amacıyla işten ayrılması, emeklilik koşullarını sağlayarak işten ayrılanlar, kadın çalışanların evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde sözleşmeyi feshetmesi, çalışanın hayatını kaybetmesi durumunda tazminat hakkı kanuni mirasçılarına devrediliyor.
KENDİ İSTEĞİYLE İŞTEN AYRILAN TAZMİNAT ALABİLİR Mİ?
Kamuoyunda en çok yanlış bilinen konulardan biri de istifa eden çalışanların tazminat durumudur. Genel kural olarak, kendi isteğiyle sade bir istifa dilekçesi vererek ayrılan çalışan kıdem tazminatı alamıyor. Ancak bu kuralın önemli istisnaları bulunuyor.
Çalışan, haklı nedenle fesih hakkını kullandığında istifa etse bile tazminatını alabiliyor. Maaşın zamanında ödenmemesi, fazla mesai ücretlerinin verilmemesi, SGK primlerinin eksik veya düşük gösterilmesi, mobbing (psikolojik baskı) ve sağlık sorunları haklı fesih gerekçeleri arasında yer alıyor.
Ayrıca, 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim gününü tamamlayan çalışanlar (08.09.1999 öncesi sigorta girişi olanlar), Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan (SGK) alacakları durum belgesiyle işverene başvurarak kendi istekleriyle ayrılsalar dahi kıdem tazminatlarını talep edebiliyor.
HESAPLAMA NASIL YAPILIR?
Kıdem tazminatı, çalışanın işyerindeki her bir tam yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti üzerinden hesaplanıyor. Artan süreler de orantılı olarak hesaba katılıyor. Giydirilmiş brüt ücrete; çıplak maaşın yanı sıra yol, yemek, ikramiye ve düzenli ödenen prim gibi yan haklar da dahil ediliyor. Ödemelerden yalnızca damga vergisi kesintisi yapılıyor.
