İzmir’in Konak ilçesinde Anafartalar Caddesi üzerindeki Başdurak Camii avlusunda yer alan Hacı Hüseyin Medresesi, 17. yüzyıldan bu yana yaşadığı yangınlar ve onarımlarla kentin tarihi dokusunu yansıtan yapılardan biri olma özelliğini koruyor.
17. YÜZYILDA İNŞA EDİLDİ
Hacı Hüseyin Medresesi, Başdurak Camii ile birlikte 1062 yılında (1651/1652) zahire tüccarı el-Hac Hüseyin b. Mehmed tarafından yaptırıldı. Yapı, dönemin Cami Atik Mahallesi’nde, sıra mahzenlerin yakınında konumlanıyordu. Medrese ve cami uzun yıllar boyunca banisinin adıyla anıldı.
BAŞDURAK İSMİ NASIL ORTAYA ÇIKTI?
19. yüzyılın başlarından itibaren yapı için Başdurak veya Başoturak isminin kullanılmaya başlandığı biliniyor. 1916 tarihli bir berat belgesinde Başoturak’ta Hacı Hüseyin Camii ifadesinin yer almasıyla, bu adlandırma resmi kayıtlara geçti. Zamanla bölgeye ait olan bu isim, cami ve medreseyle özdeşleşti.
BÜYÜK İZMİR YANGINI YAPIYI YOK ETTİ
1717 tarihli vakfiye kayıtları, cami bünyesinde kıraat eğitimi verilen bir medresenin bulunduğunu ortaya koyuyor. Bu durum yapının darülkurra niteliği taşıdığını gösteriyor. Ancak 8 Temmuz 1742’de çıkan ve 48 saat süren büyük yangın, cami ve medreseyi tamamen yok etti. İzmir’in büyük bölümünü etkileyen bu yangın, kaynaklarda harîk-i kebîr olarak anıldı.
8 YIL SONRA YENİDEN İNŞA EDİLDİ
Yangından 8 yıl sonra 1750’de cami ve medrese yeniden inşa edildi. Hüseyin Efendi’nin torunları Şeyh Mehmedzade Mehmed Emin Efendi ile Ahmed Efendi, vakfa ait arsa üzerinde yapıları aynı şekilde yeniden kurdu. Bu süreçte vakıf dükkânları da tekrar yapıldı. Vakfiye düzenlemeleriyle müderrislik, imamlık ve vaizlik gibi görevlerin Hüseyin Efendi’nin soyundan gelen ehil kişilere verilmesi şart koşuldu. 1784 yılında Ahmed Said Efendi tarafından ikinci kez onarılan yapı bünyesine dükkânlar, kahvehaneler ve sebilhaneler eklendi. Bu yapılar, dönemde görev yapanların maaşlarının karşılanmasını sağladı.
GÜNÜMÜZDE DE ZİYARET EDİLİYOR
Hacı Hüseyin Medresesi bugün Konak ilçesindeki Başdurak Camii’nin avlusunda varlığını sürdürüyor. Konak Meydanı’ndan kısa bir yürüyüşle ya da Kemeraltı yönüne giden toplu taşıma araçlarıyla yapıya ulaşım sağlanabiliyor. Medrese, üç asırlık tarihi birikimiyle İzmir’in merkezinde ziyaretçilerini ağırlamaya devam ediyor.
