İzmir’in Urla ilçesinde yer alan tarihi bir sabun fabrikası, yapay zeka destekli bir dönüşümle adeta bir sanat eserine dönüştü. 1. derece sit alanı içinde bulunan eski fabrika, Vitus Commodities’in “Algoritma” projesi kapsamında restore edilerek, bölgenin kültürel mirasına kazandırıldı.
TARİHİ SABUN FABRİKASININ GEÇMİŞİ
Urla, Osmanlı döneminde küçük atölyelerde sabun üretimiyle tanınıyordu. 19. yüzyılın sonlarına doğru bölgede daha çok zeytin işleme fabrikaları kurulmuş, zamanla bu fabrikalar sabun üretimine evrilmişti. Mevcut fabrika ise 1950-1970 yılları arasında dört etapta inşa edildi ve uzun yıllar üretim hayatına devam etti. Zamanla kullanım dışı kalan yapı, yıllarca kaderine terk edilmiş ve çürümeye başlamıştı.
TEKNOLOJİ İLE GELEN YENİLENME
Vitus Commodities, Urla’daki yeni merkezini bu tarihi fabrikanın içine taşımaya karar verdi. Proje kapsamında, tarihi sabun fabrikası restore edilerek hem işlevsel bir araştırma merkezi hem de halkın ziyaret edebileceği bir kültürel alan haline getirildi. Tasarım ve restorasyon çalışmaları ONZ Mimarlık tarafından yürütüldü. Temmuz 2017’de başlayan restorasyon, üç yıl süren titiz çalışmaların ardından Haziran 2020’de tamamlandı.
TARİHİ BİNANIN MİMARİ ÖZELLİKLERİ
Fabrika, “L” şeklinde tasarlanmış iki dikdörtgen kütleden oluşuyor. Kaba yontu taş ve betonarme ile inşa edilen iki katlı yapı, beşik çatısı ve Marsilya tipi kiremitlerle dikkat çekiyor. Alt kat cepheleri sıvalı, üst katlar ise sıvasız taşlarla kaplı. Üst kısımda, iki sıra tuğladan oluşan bir saçak binaya estetik bir dokunuş katıyor.
HALKLA BULUŞAN SANAT VE TARİH
Restorasyonun temel hedeflerinden biri, tarihi fabrikanın yalnızca bir laboratuvar veya ofis binası olarak değil, aynı zamanda halka açık bir kültür merkezi olarak da işlev görmesini sağlamak oldu. Avluya bakan cepheye büyük bir sanat galerisi yerleştirildi. Ayrıca, fabrikanın eski makineleri, üretim malzemeleri ve el ilanları açık hava müzesi olarak sergileniyor. Devasa metal kazanlar ise oturma ünitesi olarak peyzajda yeniden tasarlanarak ziyaretçilere tarihi bir deneyim sunuyor.
URLA’NIN KÜLTÜREL MİRASINA YENİ BİR SOLUK
Tarihi Sabun Fabrikası’nın dönüşümü, Urla’nın kültürel hafızasını yaşatmakla kalmıyor, aynı zamanda modern teknoloji ve tasarımın bir araya gelerek nasıl yeni yaşam alanları yaratabileceğinin de örneğini sunuyor. Bölge halkı ve ziyaretçiler, artık bu tarihi yapıyı gezip inceleyerek hem geçmişi öğrenebiliyor hem de sanatla buluşabiliyor.
