İzmir’de 30 Ekim depreminin ardından yapı güvenliği konusu daha yüksek sesle konuşulmaya başlandı. Belediyeler yapı envanteri çıkarıyor, risk haritaları hazırlanıyor. Ancak iş yıkıp yeniden yapmaya geldiğinde ortaya çıkan maliyet, birçok apartmanda süreci kilitliyor.
Sektör verilerine göre kentte yeni bir betonarme yapının metrekare maliyeti 20 ila 30 bin lira arasında değişiyor. Bu hesaba göre 100 metrekarelik bir dairenin yalnızca inşaat maliyeti 2 ila 3 milyon liraya ulaşıyor. Yıkım, proje, ruhsat, mühendislik hizmetleri ve diğer giderlerle birlikte toplam maliyet 3 ila 4 milyon liraya dayanabiliyor. İzmir’de geçen hafta düzenlenen son afet panelinde de daire başına dönüşüm maliyetinin 4 milyon liraya yaklaşabildiği ifade edildi.
Finansman ayağı ise ayrı bir yük. Panelde paylaşılan bilgilere göre dönüşüm kredilerinde aylık ödeme tutarı 90 bin lirayı aşabiliyor. Bu rakam, özellikle sabit gelirli vatandaşlar için ciddi bir engel anlamına geliyor.
“BU YAŞTAN SONRA UĞRAŞMAM”
Bornova’da 1997 yılından bu yana aynı apartmanda yaşayan 79 yaşındaki Ender Ortakaya, 31 yıllık binasında oturuyor. İzmir depremini hasarsız atlattıklarını söylüyor. Ancak belediyenin geçmiş dönemde yaptığı yapı envanteri çalışmasının ardından apartmana bırakılan bildirime göre binanın dönüşüme girmesi gerekiyor.
Ortakaya ise kararlı: “Ben bu yaştan sonra bu işlerle uğraşamam. Binam yapılırken nereye gideceğim? Kira mı ödeyeceğim? Bu işlerle benden sonra ailem uğraşsın. Ben binama güveniyorum” diyor.
Onun sözleri, İzmir’de birçok apartmanda dile getirilen bir düşünceyi yansıtıyor. Özellikle emekli ve sabit gelirli maliklerin, milyonluk maliyet ve belirsiz bir inşaat süreci nedeniyle dönüşüme mesafeli durduğu belirtiliyor. İnşaat sürecinde kiraya çıkma zorunluluğu ve artan kira fiyatları da kararı zorlaştırıyor.
BAYRAKLI’DA TABLO DAHA AĞIR
Bayraklı ise deprem gerçeğini en ağır yaşayan ilçelerin başında geliyor. 30 Ekim 2020’de en fazla yıkımın yaşandığı ilçede 117 kişi hayatını kaybetmişti.
Afet panelinde konuşan Bayraklı Belediye Başkanı İrfan Önal, ilçede dönüşmesi gereken binin üzerinde bina bulunduğunu söyledi. Önal’a göre Bayraklı nüfusunun yaklaşık yüzde 70’i 2008 öncesi yapılmış, depreme karşı risk taşıyan binalarda yaşıyor.
Önal, vatandaşların risk tespiti yaptırmaktan kaçındığını belirterek bunun temel nedeninin ekonomik kaygılar olduğunu vurguladı. “Hiçbir insan yarın ölüme isteyerek gitmez. Ama insanlar test yaptırmaktan imtina ediyor. Çünkü dönüşümün maliyetini karşılayamayacaklarını biliyorlar” dedi.
2012 ile 2019 yılları arasında yaklaşık 1500 yapının dönüşüm için başvurduğunu hatırlatan Önal, 2020 depreminden sonra geçen yaklaşık altı yılda dönüşüme girebilen bina sayısının 300 civarında kaldığını, bu binaların da yarısının hâlâ inşaat aşamasında olduğunu söyledi. “Finansman oluşturulmadan bu dönüşüm gerçekleşmez” sözleriyle tabloyu özetledi.
DEPREM GERÇEĞİ İLE EKONOMİK GERÇEK ARASINDA
İzmir’de riskli yapı stoku biliniyor. Belediyelerin envanter çalışmaları kentin fotoğrafını ortaya koyuyor. Ancak milyonları bulan maliyetler, ağır kredi yükü ve apartman içindeki kuşak farkı dönüşümün hızını düşürüyor.
