İzmir Körfezi’nde yolcu taşımacılığı, kentin denizle kurduğu güçlü bağın en önemli göstergelerinden biri olarak yaklaşık 150 yıllık bir geçmişe sahip. Bu uzun yolculukta bazı vapurlar yalnızca bir ulaşım aracı değil, aynı zamanda İzmir’in hafızası ve simgesi haline geldi. İşte bu simgelerin başında, isimlerini Mustafa Kemal Atatürk’ün verdiği Sur ve Efes vapurları geliyor.
İZMİR KÖRFEZİ’NDE 150 YILLIK DENİZ ULAŞIMI
19. Yüzyılın ortalarından itibaren İzmir’in ticaret ve liman kenti olarak hızla gelişmesi, deniz ulaşımını zorunlu kıldı. Körfez içinde ve çevre iskeleler arasında vapur seferleri bu dönemde yaygınlaşmaya başladı.
Konak, Alsancak, Karşıyaka ve Bostanlı gibi merkezlerde iskelelerin inşa edilmesiyle deniz yolculuğu, İzmirlilerin günlük yaşamının ayrılmaz bir parçası haline geldi.
1884 yılında İzmir Hamidiye Vapur İşletmesi ile şehir içi deniz taşımacılığı düzenli olarak yapılmaya başlandı ve bu süreç, bugün İzdeniz tarafından sürdürülen modern vapur işletmeciliğinin temelini oluşturdu.
İZMİR’İN İLK VE EFSANE VAPURLARI
İzmir deniz ulaşımı tarihinde en çok bilinen vapurlar Sur, Efes, Selçuk ve Bergama oldu.
Sur ve Efes vapurları: 1938 yılında
Selçuk ve Bergama vapurları: 1954 yılında
Almanya’da inşa edildi. Ancak Sur ve Efes’i diğerlerinden ayıran çok özel bir detay vardı: Bu iki vapur, İzmir Körfezi için özel olarak tasarlanan ilk vapurlardı.
Dahası, bu vapurların isimleri bizzat Atatürk tarafından verildi. Bu yönleriyle Sur ve Efes, yalnızca teknik birer deniz aracı değil, Cumhuriyet tarihinin de sessiz tanıkları olarak kabul ediliyor.
DIŞ GÖRÜNÜŞLERİYLE BİRBİRLERİNDEN AYRILDILAR
Yapısal olarak benzer olmalarına rağmen bu dört vapur, bazı belirgin detaylarla birbirinden ayrıldı:
Sur ve Efes vapurları
Ön güvertede ikinci kata sahipti
Bacaları silindir şeklinde tasarlandı
Selçuk ve Bergama vapurları
Ön güvertede ikinci kat bulunmuyordu
Bacaları kavisli bir yapıya sahipti
Özellikle Selçuk ve Bergama vapurlarının kavisli bacaları, ilerleyen yıllarda Denizcilik Bankası’nın kumbara modellerine ilham verdi ve bu detay bile vapurların kültürel etkisini gözler önüne serdi.
BERGAMA VAPURU HALA KÖRFEZDE
1980’li yılların sonlarına gelindiğinde Sur, Efes ve Selçuk vapurları ekonomik ömürlerini tamamlayarak hizmetten çekildi.
Ancak Bergama Vapuru, İzmir denizcilik tarihinin yaşayan temsilcisi oldu.
1985: Alaybey Tersanesi’nde kapsamlı bakım
2001: Tam yenileme süreci
Bugün Bergama Vapuru, İzdeniz filosu bünyesinde İzmir Körfezi’nde seferlerine devam ediyor. Kentin geçmişiyle bugünü arasında adeta bir köprü kuruyor.
İZMİR’İN DENİZLE YAZILMIŞ TARİHİ
Atatürk’ün isim verdiği Sur ve Efes vapurları, İzmir Körfezi’nde yalnızca yolcu taşımadı; bir dönemin ruhunu, Cumhuriyet’in denizcilik vizyonunu ve İzmir’in denizle kurduğu güçlü bağı da taşıdı.
Bugün Bergama Vapuru’nun hâlâ körfezde yol alması ise bu zengin mirasın yaşatıldığını gösteriyor.
