Cumhuriyetin Demokratik Dönüşümü İnisiyatifi, 12 Eylül 2026 Cumartesi günü İzmir Barosu Av. Nevzat Erdemir Konferans Salonu’nda gerçekleştireceği “İkinci Yüzyılda Cumhuriyet’in ve Toplumun Demokratikleşmesi” konferansı öncesinde basın toplantısı düzenledi. Toplantıda konferansın amacı ve içeriğine ilişkin çağrı metnini insan hakları savunucusu Akın Birdal okudu.
İnisiyatif tarafından yapılan çağrıda, Türkiye’nin Cumhuriyet’in ikinci yüzyılında yalnızca güncel siyasi krizlerle değil, geçmişten bugüne farklı biçimlerde yeniden üretilen tarihsel ve yapısal sorunlarla karşı karşıya olduğu belirtildi.
Çağrı metninde, bugünkü otoriterleşmenin yalnızca belirli iktidarların tercihleri üzerinden ele alınamayacağı savunularak, Cumhuriyet’in hangi tarihsel koşullarda ve nasıl bir devlet-toplum ilişkisi içerisinde kurulduğunun tartışılması gerektiği ifade edildi.
“MAKBUL YURTTAŞ” ANLAYIŞINA DİKKAT ÇEKİLDİ
Metinde Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde ulus-devletin inşasıyla birlikte farklı kimlik, dil, kültür ve inançların yurttaşlık içerisindeki yerinin temel bir mesele haline geldiği belirtildi.
Çağrı metninde şu değerlendirmelere yer verildi:
“Toplumsal farklılıkların çoğulcu yurttaşlığın kurucu unsurları olarak kabul edilmesi yerine, kimi dönemlerde aşılması veya düzenlenmesi gereken sorunlar olarak görülmesi; devletin toplumu biçimlendiren konumunu güçlendirdi. Böylece ‘makbul yurttaş’ anlayışı, farklı dönemlerde farklı biçimler alsa da siyasal kültürün kalıcı gerilimlerinden biri hâline geldi.”
Çok partili yaşama geçişin de devletin siyasal alan üzerindeki belirleyici konumunu ve güvenlikçi yönetim anlayışını ortadan kaldırmadığı belirtilen çağrıda, 27 Mayıs, 12 Mart ve 12 Eylül darbeleri ile 28 Şubat ve 27 Nisan süreçleri üzerinden Türkiye’nin demokratikleşme deneyimi ele alındı.
“12 EYLÜL YALNIZCA SİYASAL ALANIN ASKIYA ALINMASI DEĞİLDİ”
Çağrı metninde 12 Eylül 1980 darbesinin yalnızca siyasal yaşam açısından değil, hukuk, toplum ve ekonomi açısından da önemli bir tarihsel eşik olduğu vurgulandı.
Metinde, 24 Ocak 1980 kararlarıyla yönü belirlenen neoliberal politikaların askeri yönetim koşullarında uygulanmasına dikkat çekilerek, siyasi ve ekonomik dönüşümlerin birbirinden bağımsız değerlendirilemeyeceği ifade edildi.
“12 Eylül, yalnızca demokratik siyasetin askıya alınması değil, kapitalist sistemin değişen koşullarda kendisini yeniden üretmesine eşlik eden kapsamlı bir siyasal, toplumsal ve ekonomik yeniden yapılanma süreci olarak da okunmalıdır.”
İnisiyatifin çağrısında, neoliberal politikaların emek ve toplumsal hakların yanı sıra doğayla kurulan ilişkiyi de dönüştürdüğü belirtilerek doğal varlıkların metalaştırılmasının farklı bölgelerde ekolojik tahribatlara yol açtığı ifade edildi.
OHAL, KHK VE KAYYIM UYGULAMALARINA DA İŞARET EDİLDİ
Çağrıda 12 Eylül sonrasındaki dönemin de ele alınması gerektiği belirtilirken, 15 Temmuz 2016 sonrasında ilan edilen olağanüstü hal, KHK’lar, kayyım uygulamaları ve kurumsal tasfiyelere de değinildi.
Metinde, hukukun siyasal iktidar karşısındaki zayıflamasının ve toplumun devlet tarafından yeniden biçimlendirilmesinin bugünkü demokratik krizin tarihsel zeminlerinden biri olduğu savunuldu.
“Bugünkü demokratik kriz de bu tarihsel mirasın, güncel siyasal ve ekonomik ilişkiler içinde yeniden üretilen biçimleriyle birlikte ele alınmalıdır.”
“GEÇMİŞİ ANLAMANIN AMACI GEÇMİŞTE KALMAK DEĞİL”
İnisiyatif, konferansın geçmişe ilişkin yalnızca bir değerlendirme toplantısı olmayacağını vurguladı. Çağrı metninde, geçmişin anlaşılmasının asıl amacının Cumhuriyet’in ikinci yüzyılının hangi siyasal ve toplumsal temeller üzerinde kurulacağının tartışılması olduğu belirtildi.
“Geçmişi anlamanın amacı geçmişte kalmak değil, bu birikimin nasıl aşılacağı ve Cumhuriyet’in ikinci yüzyılının hangi siyasal ve toplumsal temeller üzerinde kurulacağını tartışmaktır. Cumhuriyet’in ve toplumun demokratikleşmesi, bu nedenle yalnızca kurumların veya hukukun reformu değil, devlet ile toplum arasındaki ilişkinin yeniden kurulması meselesidir.”
Çağrıda demokratik Cumhuriyet ile demokratik toplumun birbirini tamamlayan iki boyut olduğu belirtilerek eşit yurttaşlık, özgürlük, hukuk ve çoğulculuk temelinde demokratik bir siyasal düzen ile toplumun kendi sözünü ve ortak geleceğini kurma kapasitesinin güçlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
“GEÇMİŞLE YÜZLEŞMEK, İLİŞKİLERİ DÖNÜŞTÜRME İRADESİDİR"
Metinde geçmişle yüzleşmenin yalnızca geçmişte yaşananları hatırlamak ya da mahkûm etmek anlamına gelmediği de vurgulandı.
“Geçmişle yüzleşmek de yalnızca geçmişte yaşananları hatırlamak veya mahkûm etmek değildir; geçmişi üreten ilişkileri dönüştürme iradesidir.”
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan devlet-toplum ilişkisinin, ulus-devletin yurttaşlık anlayışının, darbelerin ve olağanüstü yönetimlerin mekanizmalarının, küresel kapitalist dönüşümün ve neoliberal yeniden yapılanmanın birlikte değerlendirilmesi gerektiği kaydedildi.
İZMİR KONFERANSI 12 EYLÜL’DE
Çağrı metnine göre 21 Mayıs 2026’da 29 kişinin çağrısıyla başlayan süreç, 13-14 Haziran tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştirilen “İkinci Yüzyılda Cumhuriyet’in Demokratik Dönüşümü” konferansıyla devam etti. İzmir buluşmasının ise bu tartışmaların Türkiye’nin farklı bölgelerindeki toplumsal ve siyasal dinamiklerle buluşması ve yeni ortaklıklara dönüşmesi amacı taşıdığı belirtildi.
Metinde konferansın amacı şöyle ifade edildi:
“Bu buluşmanın amacı geçmiş hakkında ortak bir hükme varmak değil; nasıl bir Cumhuriyet ve nasıl bir toplum istediğimizi birlikte düşünmektir. Farklı kuşakları, siyasal ve toplumsal deneyimleri ve kültürel çevreleri bir araya getirerek eşitlik, adalet, özgürlük, barış ve çoğulculuk temelinde ortak bir gelecek perspektifi geliştirmeyi amaçlıyoruz.”
İnisiyatif, çağrısını şu ifadelerle tamamladı:
“Cumhuriyet’in ikinci yüzyılını demokratikleştirmek, yalnızca devleti dönüştürmek değil, toplumun kendi geleceğini kurma gücünü büyütmektir.”
KONFERANSA DAVET VAR
“İkinci Yüzyılda Cumhuriyet’in ve Toplumun Demokratikleşmesi” konferansı, 12 Eylül Cumartesi günü saat 10.30-19.00 arasında İzmir Barosu Av. Nevzat Erdemir Konferans Salonu’nda gerçekleştirilecek.
KONFERANSIN ÇAĞRICILARI
Akın Birdal, Arif Ali Cangı, Aycan Şahin, Bahadır Altan, Beydağ Tıraş Öneri, Can Ercebe, Eser Köker, Ferhat Kentel, Hakan Tahmaz, Halis Ulaş, Hasan Oğuzhan Aytaç, Kayhan Delibaş, İpek Sarıca, Levent Köker, Mehmet Salmanoğlu, Mehmet Zencer, Mustafa Aslan, Münevver Kaynak Türkmen, Ruken Akar, Sıdıka Çetin, Talat Ulusoy, Türkan Aslan Ağaç, Vezan Karabulut, Yusuf Türkmen, Zafer İncin, Zeki Gül, Zeynep Altıok.
