Çeşme Yarımadası Çevre Derneği (ÇEŞÇEP), orkinos ölümlerinin yeniden başladığını duyurdu.
Çeşme ve Karaburun kıyılarında geçen yıl yaklaşık 1500 orkinos ölüsü kıyıya vurmuştu.
Dernek, ölümlerin yeniden başlamasına dikkat çekerek yetkililerin sessizliğine tepki gösterdi. Dernek tarafından yapılan açıklamada, Bursa Uludağ Üniversitesi’nde yürütülen araştırmalarda ise ölümlerde sıcaklık artışıyla etkili hale gelen Lactococcus garvieae bakterisinin önemli bir etken olduğu ifade edildi.
Orkinos çiftliklerinin yoğunluğu, su sıcaklığındaki artış ve olası ağ çarpmaları da ölüm vakalarıyla bağlantılı başlıklar arasında olduğu belirtildi.
“SICAK SUYU SEVEN BİR BAKTERİ”
Açıklama şöyle:
“Üniversitenin Veteriner Fakültesi'nden bir araştırma ekibi (Duman ve ark.) tarafından yürütülen ve 2026 yılında “Frontiers in Cellular and Infection Microbiology” dergisinde yayımlanan uluslararası bir çalışma, olayın başlıca sebebinin “kapsüllü Lactococcus garvieae” adında bir bakteri olduğunu tespit etmiştir. Bu bakteri, deniz suyu belirli bir sıcaklığın (yaklaşık 15-16 derecenin) üzerine çıktığında etkili hale gelmektedir. Yaz aylarında Ege'de suyun 22-25 dereceye ulaşması, bu bakterinin balıklarda ağır bir hastalığa yol açmasına zemin hazırlamaktadır. Hastalık önce balığın iç organlarını (kalp, karaciğer, dalak) etkilemekte; ilerleyen günlerde ise derinin yara alması ve pul dökülmesi gibi belirtiler ortaya çıkmaktadır. Halk arasında konuşulan “derinin kuruması” -mukoza- gözlemi doğrudur; ancak bu, hastalığın geç bir evresi, yani sonucudur.
ÇİFTLİK KİRLİLİĞİ VE SICAKLIĞIN BİRLEŞMESİ
Bölgemizdeki orkinos çiftliklerinin yoğunlaştığı Gerence ve Ildır körfezleri, suyun kolay yenilenemediği, görece kapalı körfezlerdir. Yemleme sırasında oluşan artıklar ve organik atıklar burada birikebilmektedir. Anılan çalışmada, yem atıklarının doğrudan hastalığı bulaştırdığına dair bir kanıt bulunamamıştır; fakat kirlilik ile artan sıcaklığın bir araya gelmesinin, bakterinin daha güçlü ve yaygın hale gelmesine dolaylı olarak katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir.
AĞLARA ÇARPMA İHTİMALİ
Serbest yaşayan orkinosların, çiftliklerden sızan yemlere ulaşmak için kafeslere yaklaştığı ve bu sırada ağlara çarpabileceği yönünde bir başka iddia bulunmaktadır. Bu, mekanik olarak mümkün ve makul bir ihtimal olmakla birlikte, incelenen balıklarda bunu kesin olarak kanıtlayan bir bulguya henüz rastlanmamıştır. Muhtemelen zaten hastalıktan zayıf düşmüş, yön bulma becerisini kaybetmiş balıkların ağlara veya kayalıklara çarpması, tabloyu ağırlaştıran ek bir etken olarak değerlendirilmektedir.”
Derneğin talepleri ise şöyle:
“Elimizdeki bilgiler, tek bir suçlunun değil, birbirini besleyen üç etkenin (ısınan deniz, çiftlik kirliliği ve agresif bir bakteri) bir araya gelmesinin bu tabloya yol açtığına işaret etmektedir. Buna karşın, konuyu doğrudan inceleyen bilimsel çalışma Türkiye'de değil, uluslararası hakemli bir dergide yayımlanmış olup, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından bugüne dek kamuoyuna yönelik kapsamlı bir açıklama yapılmamıştır.
ÇEŞÇEP olarak, Tarım ve Orman Bakanlığı'nı ve İzmir İl Tarım Müdürlüğü'nü; geçen yıl ve bu yıl alınan numunelerin sonuçlarını kamuoyuyla şeffaf biçimde paylaşmaya, bağımsız bilim insanlarını sürece dahil etmeye ve körfezlerimizdeki su kalitesini düzenli olarak denetleyip raporlamaya bir kez daha davet ediyoruz. Halkımızı, kıyıya vuran ölü ya da yaralı balıklara dokunmamaları ve bunları tüketmemeleri konusunda uyarıyoruz.”
