Türkiye’de genel seçimler normal şartlarda dört ya da beş yılda bir yapılırken, siyasi ve ekonomik koşullar birçok kez bu takvimi bozdu. 1950’den bu yana Türkiye, 7 kez erken genel seçime gitti. Bu seçimlerin hemen tamamı, ülkenin kritik kırılma anlarına denk geldi.
İLK ERKEN SEÇİM: 1957
Türkiye’de ilk erken seçim, 1957 yılında yapıldı. Demokrat Parti iktidarı, seçimlerin normal tarihi olan 1960’ı beklemeden sandığı erkene çekti. Bu dönem, siyasal gerilimin ve muhalefet baskısının arttığı bir süreç olarak kayıtlara geçti.
1977: KOALİSYONLAR İŞLEMEDİ, SANDIK GELDİ
1977 genel seçimi, 1973 sonrası kurulan koalisyonların yönetimde istikrar sağlayamaması nedeniyle erkene alındı. Artan toplumsal ve siyasal gerilim, erken seçim kararının temel gerekçesi oldu.
1987 ve 1991: SİYASİ YASAKLAR VE EKONOMİK BASKI
1987’de Turgut Özal liderliğindeki ANAP iktidarı, siyasal yasakların kaldırılmasının ardından 3 yıl erken seçime gitti. 1991 genel seçimi ise ekonomik sorunlar ve artan siyasal baskılar nedeniyle normal tarihinden yaklaşık 1 yıl önce yapıldı.
1999: ÖCALAN’IN YAKALANMASI ETKİLİ OLDU
Normal şartlarda 2000 yılında yapılması gereken genel seçimler, 1999’da erkene alındı. PKK Lideri Abdullah Öcalan’ın yakalanmasının ardından oluşan siyasi atmosfer ve partiler arası uzlaşma, erken seçim kararında belirleyici oldu.
TÜRKİYE’NİN KADERİNİ DEĞİŞTİREN ERKEN SEÇİM: 2002
Türkiye siyasi tarihinin en kritik erken seçimlerinden biri 2002 yılında yaşandı. 2001 ekonomik krizi sonrası koalisyon hükümeti dağıldı, seçimler 2 yıl erken yapıldı. Bu seçimle birlikte Türkiye’de siyasi dengeler köklü biçimde değişti ve AKP iktidara geldi.
2018: SON ERKEN SEÇİM VE SİSTEM DEĞİŞİKLİĞİ
Son erken seçim ise 2018’de yapıldı. Normalde Kasım 2019’da yapılması planlanan seçimler, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçiş gerekçesiyle yaklaşık 1,5 yıl erkene çekildi. Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimleri ilk kez aynı gün yapıldı.
GÖZLER 2028 TAKVİMİNDE: ERKEN SEÇİM OLUR MU?
Türkiye’de mevcut takvime göre bir sonraki genel seçimlerin 2028 yılında yapılması gerekiyor. 14 Mayıs 2023’te yapılan Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerinin ardından, Anayasa’ya göre seçim takvimi 5 yıl olarak işliyor. Bu çerçevede sandığın 2028 Mayıs ayında kurulması öngörülüyor. Ancak Türkiye siyasi tarihinde erken seçim örneklerinin fazlalığı, bu takvimin her zaman kesin işlemediğini gösteriyor. Ekonomik gelişmeler, Meclis aritmetiği ve siyasi uzlaşmazlıklar, erken seçim tartışmalarını yeniden gündeme taşıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yeniden aday olup olamayacağı tartışmaları da ayrıca gündeme geliyor.
