Türk araştırmacılar, balın bitkisel kökenini yapay zeka destekli polen analiziyle belirlemek ve Türkiye'nin dijital milli polen bankasını oluşturmak amacıyla yeni bir sistem geliştiriyor.
Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Ankara Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi işbirliğiyle yürütülen “AutoPol: Otomatize Polen Tanımlama ve Flora Takip Sistemi Geliştirilmesi” projesi, TÜBİTAK 1001 Programı kapsamında destekleniyor.
ODTÜ Robotik ve Yapay Zeka Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi (ROMER) araştırmacılarının da yer aldığı proje kapsamında, toplanan polen örnekleri otomatik tarama ve odaklama özelliklerine sahip mikroskop sistemiyle görüntülenerek dijital ortama aktarılacak.
Geliştirilecek sistemle bal örneklerindeki polenler analiz edilerek ürünlerin bitkisel kökenleri belirlenecek. Özellikle belirli bitkilerden üretildiği belirtilen balların bu özelliklerinin doğrulanması hedefleniyor.
POLEN ANALİZİ YAPILACAK
Projede geliştirilecek otomatik mikroskop sistemi ve görüntü işleme teknolojileri sayesinde, polenlerin uzmanlar tarafından tek tek incelenmesini gerektiren analiz süreçlerinin hızlandırılması ve standart hale getirilmesi amaçlanıyor.
Bu kapsamda sahadan toplanacak polen örneklerinin analiz edilmesiyle bölgesel bitki örtüsüne ilişkin veriler elde edilecek. Oluşturulacak veri tabanının biyolojik çeşitlilik ve çevresel değişimlere yönelik bilimsel araştırmalara da katkı sağlaması bekleniyor.
GERÇEK BAL ARTIK YAPAY ZEKA İLE ANLAŞILACAK
ODTÜ Robotik ve Yapay Zeka Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi (ROMER) araştırmacısı ve projenin yürütücüsü Dr. Babür Erdem, yaptığı açıklamada, projenin üç üniversitenin işbirliğiyle yürütüldüğünü belirtti.
Arılardan elde edilen en kıymetli ürünün bal olduğunu ifade eden Erdem, Türkiye'nin dünyada bal üretiminde üçüncü sırada yer aldığını söyledi.
Piyasada tağşişli veya sahte bal bulunabildiğine dikkati çeken Erdem, bu sorunun önüne geçebilmenin en kesin yönteminin polen analizi olduğunu belirtti. Erdem, söz konusu analizlerin yapılabilmesi için uzmanların uzun süre çalışması gerektiğini kaydetti.
Projenin çalışma sistemini anlatan Erdem, şu ifadeleri kullandı:
“Bu noktada biz işin içerisine yapay zekayı dahil ederek balın içerisinde, mikroskoba koyduğumuz örneklerdeki polenleri otomatik olarak belirlemeyi amaçlıyoruz. Yani mekanik sistemleri ve yapay zekayı bir arada kullanarak mikroskoba örneğimizi koyacağız. Yapay zeka, örnek üzerinde mikroskobun altında otomatik olarak tarama yapacak ve içindeki polen türlerini, polen sayısını bize bir dokümantasyon olarak sunacak. Bunun sonucunda da hızlı bir şekilde o balın gerçekliği hakkında konuşmamız mümkün olacak.”
“TÜRKİYE'DE İLK OLMA ÖZELLİĞİ TAŞIYOR”
Polenlerin taranması sırasında aynı zamanda bir polen bankası da oluşturulacağını belirten Erdem, bu bankanın hem gerçek polenleri içeren preparatlardan hem de polen görüntülerinden oluşan dijital bir veri tabanını kapsayacağını bildirdi.
Projenin Türkiye'de bir ilk olduğunu vurgulayan Erdem, “Milli bir dijital polen veri bankası da oluşturmak bu projenin amaçlarından bir tanesi. Projemiz, Türkiye'de ilk olma özelliği taşıyor.” dedi.
Dünya genelinde benzer çalışmaların bulunduğunu ancak Türkiye'de henüz bir polen veri bankasının olmadığını aktaran Erdem, projenin ilerleyen aşamalarında havadaki polenlerin toplanmasının da planlandığını belirtti. Bu çalışmaların balın hangi bitkiden elde edildiğinin belirlenmesinin yanı sıra alerjenlere karşı önlem alınması ve hava kalitesinin tespiti gibi alanlara da katkı sunabileceğini ifade etti.
GERÇEK BAL DAHA KOLAY ŞEKİLDE ANALİZ EDİLECEK
Projenin bal sahteciliğiyle mücadelede sağlayabileceği katkıya değinen Erdem, sistemin bakanlıklar ve özel laboratuvarlar tarafından kullanılabileceğini söyledi.
Mevcut yöntemde bir bal örneğinin incelenmesi için uzman çalıştırılması gerektiğini belirten Erdem, geliştirilecek sistemle analiz sürecinin otomatik hale geleceğini kaydetti.
Erdem, sistemin sağlayacağı kolaylığı şu sözlerle anlattı:
“Bir bal örneğini alıp incelemek istediklerinde bir uzman çalıştırmaları gerekecekti. Ancak proje sayesinde bir balı alacak, o balın içerisindeki polenleri izole edip mikroskoba koyduktan sonra gerisini tamamen otomatik olarak yapacak, yani gerisini makinelere bırakacak. Burada bir uzman gereksinimini ve o uzmanın bunu yapmak için harcayacağı saatleri ortadan kaldırmış oluyoruz. Çok hızlı bir şekilde, çok daha kesin sonuçla ‘Bu bal gerçektir veya sahtedir’ deme olasılığımız ortaya çıkacak.”
