Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi’nde kurulum ve test çalışmaları devam eden proton tedavi cihazının 2027 yılında hastaların hizmetine sunulmasının planlandığını açıkladı. Uzmanlar, bu gelişmenin Türkiye’de radyoterapi seçeneklerinin genişlemesi açısından önem taşıdığı görüşünü savunuyor.
Açıklamayı değerlendiren Türk Radyasyon Onkolojisi Derneği (TROD) Başkanı Prof. Dr. Banu Atalar, proton tedavisinin özellikle belirli hasta gruplarında sağlıklı dokuların korunmasına katkı sağlayabileceğini belirterek teknolojinin sunduğu olanakların bilimsel kanıtlar ve hastaya özel değerlendirmeler doğrultusunda seçilmiş vakalarda kullanılması gerektiğini vurguladı.
PROTONLAR TÜMORE NASIL ULAŞIYOR?
Proton tedavisi, kanser hücrelerini yok etmek amacıyla kullanılan ileri bir radyoterapi yöntemi olarak biliniyor. Yaygın olarak uygulanan radyoterapide foton adı verilen X ışınları kullanılırken, proton tedavisinde pozitif yüklü parçacıklar olan protonlardan yararlanılıyor. Bir parçacık hızlandırıcıda enerji kazandırılan protonlar, ayrıntılı tedavi planlamasıyla tümörün bulunduğu bölgeye yönlendiriliyor.
Prof. Dr. Banu Atalar, yöntemin ayırt edici özelliğini şöyle açıkladı:
“Protonlar, enerjilerinin büyük bölümünü vücutta belirli bir derinlikte bırakır. ‘Bragg piki’ olarak adlandırılan bu fiziksel özellik sayesinde, tümörün arkasındaki sağlıklı dokulara ulaşan radyasyon dozu önemli ölçüde azaltılabilir. Bununla birlikte, ışının tümöre ulaşırken geçtiği dokular da bir miktar radyasyon alır. Dolayısıyla proton tedavisini sağlıklı dokulara hiç zarar vermeyen veya tamamen yan etkisiz bir yöntem olarak tanımlamak doğru değildir.”
PROTON TEDAVİSİ HANGİ HASTALAR İÇİÇN BİR SEÇENEK?
Proton tedavisi özellikle radyoterapi gereksinimi bulunan çocuklarda, bazı beyin ve kafa tabanı tümörlerinde, göz tümörlerinde ve kritik organlara yakın yerleşimli belirli tümörlerde değerli bir seçenek olabilirken, daha önce ışınlanmış bir bölgeye yeniden radyoterapi uygulanması gereken seçilmiş hastalarda da değerlendirilebiliyor. Uygunluk, tümörün özellikleri ve alternatif tedavi planları karşılaştırılarak belirleniyor.
ÇOCUKLARDA TEDAVİNİN UZUN VADELİ ETKİLERİ DE ÖNEMLİ
Atalar, çocuk hastalar açısından sağlıklı dokuların korunmasının özel önem taşıdığını belirtti:
“Çocuklarda büyüme ve gelişme devam ettiği için tedavinin yıllar sonra ortaya çıkabilecek etkilerini de düşünmemiz gerekir. Uygun hastalarda sağlıklı organların aldığı radyasyon dozunu azaltmak, büyüme, öğrenme, hormonal işlevler ve diğer organ fonksiyonlarının korunmasına katkı sağlayabilir. Hedefimiz, hastalığı kontrol altına alırken hastalarımızın gelecekteki yaşam kalitesini de korumaktır.”
SAĞLIKLI DOKULARA DAHA DÜŞÜK DOZ
Proton tedavisinin temel katkısı, uygun hastalarda tümöre gerekli radyasyon dozu verilirken çevredeki sağlıklı dokuların daha az ışınlanabilmesi olarak ifade ediliyor. Bu özellik, bazı yan etkilerin ve uzun dönemde gelişebilecek komplikasyonların azaltılması açısından fırsat sunarken, seçilmiş tümörlerde ise sağlıklı organların doz sınırları gözetilerek tedavi dozunun artırılmasına olanak sağlayabiliyor. Beklenen yararın büyüklüğü, hastalığa ve hastanın özelliklerine göre değişiyor.
Atalar, Türkiye’de bu alandaki kapasitenin gelişmesinin uzman eğitimi, bilimsel araştırmalar ve uluslararası iş birlikleri için de yeni olanaklar yaratabileceğini ifade etti.
TEDAVİ KARARINI HASTAYA ÖZEL DEĞERLENDİRME BELİRLİYOR
Proton tedavisinin bütün kanserlerde diğer radyoterapi yöntemlerinden üstün olduğu şeklinde bir algı oluşmaması gerektiğini vurgulayan Atalar, şu değerlendirmede bulundu:
“Günümüzde kullandığımız modern foton radyoterapisi yöntemleri, çok sayıda hastamız için etkili ve güvenli tedavilerdir. Proton tedavisinin sağlayacağı ek yarar, tümörün yeri, hastanın yaşı, çevredeki organlar ve karşılaştırmalı tedavi planları üzerinden değerlendirilmelidir. Daha düşük sağlıklı doku dozu, her durumda daha yüksek iyileşme oranı veya daha uzun yaşam anlamına gelmez.”
“Proton tedavisi tüm kanser hastaları için uygun değildir. Yalnızca modern radyoterapi seçenekleriyle karşılaştırıldığında anlamlı yarar sağlaması beklenen seçilmiş hastalarda kullanılmalıdır. Bu karar, radyasyon onkolojisi uzmanının hastaya özel değerlendirmesiyle verilmelidir.”
Atalar, proton merkezlerinin başarısı için cihaz yatırımıyla birlikte deneyimli radyasyon onkologları, medikal fizik uzmanları, radyoterapi teknikerleri ve diğer sağlık profesyonellerinden oluşan bir ekip gerektiğini belirtti. Güvenli uygulamanın kapsamlı testler, hassas planlama ve düzenli kalite kontrol süreçlerine dayandığını vurguladı.
“Bu yatırımın hastalarımız için en yüksek yarara dönüşmesi amacıyla bilimsel hasta seçim ölçütleri, uygun sevk süreçleri ve tedavi sonuçlarının uzun dönem takibi birlikte ele alınmalıdır. Türk Radyasyon Onkolojisi Derneği olarak önceliğimiz, her hastanın kendisi için en uygun, kanıta dayalı ve güvenli radyoterapiye zamanında ulaşmasıdır.”
TROD PROTON KOMİSYONU TEDAVİ ÖNERİLERİNİ RAPORLAYACAK
Atalar, Türk Radyasyon Onkolojisi Derneği bünyesinde Proton Komisyonu kurulduğunu belirterek şu bilgiyi verdi:
“Derneğimiz bünyesinde kurulan Proton Komisyonu, güncel bilimsel kanıtları değerlendirerek proton tedavisinin hangi hasta gruplarında ve hangi koşullarda kullanılmasına ilişkin tedavi önerileri hakkında raporlar hazırlayacak. Amacımız, bu teknolojinin seçilmiş hastalarda, bilimsel ölçütler doğrultusunda ve en yüksek yararı sağlayacak şekilde kullanılmasına katkıda bulunmaktır.”



