Forum Sosyal Araştırmalar Enstitüsü tarafından hazırlanan "Türkiye’de Emekli Yoksulluğu Araştırma Raporu" çarpıcı veriler ortaya koydu. Prof. Dr. Derya Kömürcü’nün koordinatörlüğünde yürütülen araştırma emekli yurttaşların yaşadığı ekonomik darboğazı bir kez daha gözler önüne serdi.
“EMEKLİ ÇALIŞMAYA DEVAM ETMEYE MECBUR!”
Türkiye’de emekliliğin giderek “işten çekilme”yi değil, “eksik kalan geliri tamamlamak için çalışmayı sürdürme”yi anlatan bir sürece dönüştüğünü ortaya koyan çalışmada, “Bu durum, emekliliğin anlamında köklü bir dönüşüme işaret etmektedir; Emeklilik artık dinlenme, güvence ve öngörülebilirlik değil; ücretli emeğin sona ermediği, yalnızca biçim değiştirdiği bir ara rejimdir” saptamasında bulunuldu.
“BİREYSEL BİR TERCİH DEĞİL”
Emeklilik sonrası çalışmanın yalnızca bireysel tercihlerin ya da “aktif kalma” arzusunun sonucu olmadığını öne süren çalışmada, “Refah sistemindeki dönüşümler, emek piyasasının güvencesizleşmesi, hane ihtiyaçları ve bireysel motivasyonlar farklı düzeylerde kesişerek emeklilik sonrası çalışmayı giderek daha görünür bir olguya dönüştürmektedir” denildi.
“YÜZDE 66’SI BORÇ YÜKÜ ALTINDA”
Araştırmanın en güçlü bulgularından biri de emeklilik sonrası çalışmanın “isteğe bağlı” değil, açık biçimde “mecburi” hale gelmesi oldu. AKP döneminde emekli olduktan sonra çalışmaya devam edenlerin oranı 29,1 yüzde puan artış gösterdi. 2002 yılında çalışan veya iş arayan emeklilerin oranı yüzde 36,6 iken, bu oran 2024 sonunda yüzde 65,7’ye çıktı. Emeklilerin yüzde 66,3’ü borç yükü altında yaşarken borçlu olanların yüzde 98,6’sı kredi kartına sığınmış durumda. Acil bir durumda 20 bin TL gibi bir meblağı bir ay içinde bulamayacağını söyleyenlerin oranı yüzde 47 oldu.
“TAM ZAMANLI GEÇİM STRATEJİSİ”
Katılımcıların çalışma biçimlerinin de incelendiği araştırmada, tam zamanlı çalışmanın yüzde 56,6 ile ilk sırada yer aldığı, yarı zamanlı çalışmanın yüzde 17,6, günlük çalışmanın yüzde 16,8 ve mevsimlik çalışmanın yüzde 9 seviyesinde olduğu görüldü. Bu dağılım, emeklilik sonrası çalışmanın çoğu zaman kısa süreli ek iş değil, tam zamanlı bir geçim stratejisi haline geldiğini ortaya koydu.
“EMEKLİ AYLIĞI İŞLEVİNİ YİTİRDİ!”
Emekli aylığının, giderek daha fazla biçimde bir “ana gelir” olmaktan çıktığı ve başka gelirlerle tamamlanmadığı sürece işlevsizleştiğini saptayan araştırma sonuçları, “Geçmişte emeklilik elde edilmiş göreli bir güvenlik anlamına gelirken, bugün tek başına yaşamı sürdürmeye yetmeyen, başka gelirlerle, aile dayanışmasıyla ya da emeklilik sonrası çalışmayla desteklenmesi gereken bir gelir kalemi” olduğunu ortaya koydu.
