Süreç, İzmir 4. İdare Mahkemesi’nin bir dava sırasında 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesindeki bazı ibarelerin iptali için AYM’ye başvurmasıyla başladı. Davaya konu olayda, ruhsata aykırı yapısına verilen 1 aylık süre içinde yıkmayan veya ruhsatlandırmayan bir kişiye uygulanan idari para cezasının iptali istenmişti.
Mahkeme, bu cezanın "suçun şahsiliği" ve "aynı fiilden iki kez cezalandırılmama" ilkelerini ihlal etmediğine hükmetti.
Bu kararla birlikte, kaçak veya ruhsata aykırı yapı tespit edilen vatandaşların, belediye veya valilik tarafından verilen 1 aylık yasal süreyi kullanmamaları durumunda ek para cezalarıyla karşılaşmaları kesinleşmiş oldu.
VERİLEN CEZA HUKUKA UYGUN BULUNDU
İtirazı inceleyen Anayasa Mahkemesi, 26 Kasım 2025 tarihinde oybirliğiyle aldığı kararda asıl eylemin aykırılığın giderilmemesi olduğunu vurguladı. Karar dün Resmi Gazete'de yayımlandı.
Ayrıca cezanın nedenini sadece kaçak yapı yapmakla kısıtlamayıp, idarenin tespitinden sonra tanınan 1 aylık sürede bu aykırılığı gidermemesine de verilen cezayı hukuka uygun buldu.
AYM şu notu da düştü, eğer yapı sahibi elinde olmayan nedenlerle (idari gecikmeler vb.) süreci tamamlayamazsa, bu durum mahkemelerce "kusursuzluk" kapsamında değerlendirilebilir. Ancak kuralın kendisi keyfiliği engelleyen güvencelere sahiptir.
İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrasındaki ceza "yapı yapıldığı" için, üçüncü fıkrasındaki (itiraz edilen) ceza ise "verilen sürede düzeltme yapılmadığı" için uygulandığı belirtildi.
Bu iki durum farklı eylemler olduğu için "aynı suçtan iki ceza" yasağının da çiğnenmediğini ifade edildi.
KAMU YARARI VURGUSU
Kararda, düzenli ve sağlıklı kentleşmenin devletin temel ödevi olduğu hatırlatıldı. İmar kirliliğinin bir an önce giderilmesini teşvik eden bu tür para cezalarının, bireye yüklediği külfet ile toplumun kazandığı yarar arasında "ölçülü" bir denge kurduğu ifade edildi.
