Basmane Çukuru: Bir kent suçunun anatomisi

İzmir Dayanışma Akademisi bünyesinde kurulan Monokritik YouTube Kanalı, İzmir Kent Hakkı Merkezi ile işbirliği içerisinde hazırladıkları, Türkiye’de kentsel siyasetin 1980 sonrası dönüşümünü ve bir kamu arazisinin özelleştirilme hikayesini aktardığı ‘Basmane Çukuru’ başlıklı belgeselini yayımladı.

ÇEVRE 30.04.2022, 14:01 30.04.2022, 14:04
Basmane Çukuru: Bir kent suçunun anatomisi

İzmir kent merkezindeki Basmane Meydanı’nda bulunan ve kamuoyu tarafından ‘Basmane Çukuru’ olarak anılan kamu arazisinin 1997 yılında %11’lik bir kısmı İzmir Büyükşehir Belediyesi mülkünde kalacak şekilde özelleştirilmesinin, özelleştirilme süreci öncesi ve sonrasında yaşananların hikayesinin anlatıldığı belgeselde İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer, Mazhar Zorlu Holding Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Zorlu, Dr. Öğretim Üyesi Gökhan Erkan, Doç. Dr. Ayşegül Altınörs Çırak, ŞPO İzmir Yürütme Kurulu Üyesi Yusuf Ekici ve Şehir Plancısı Özlem Şenyol yer alıyor.

Belgeselde 1980 sonrası kentsel siyasetin dönüşümü, neoliberal politikaların kentsel planlama üzerindeki etkileri Basmane Çukuru özelinde aktarılıyor.

“HER ZAMAN BİR ÇUKUR DEĞİLDİ”

Karadeniz Teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü’nde öğretim üyesi olan ve doktora tezini Basmane Çukuru üzerine tamamlamış olan Gökhan Erkan, Basmane bölgesinin İzmir için merkezi öneminden söz ederken buradaki alanın her zaman bir çukur olmadığını belirtiyor ve çukurlaşma sürecini şu sözlerle ifade ediyor: “İzmir kamuoyunun Basmane Çukuru olarak bildiği alan her zaman bir çukur değildi. Bu alan önceden kentin çok önemli merkezî işlevlerinin sürdüğü alanlardan bir tanesiydi ve çukur haline gelmesi insan eliyle, insan tercihleriyle, yönetici kararlarıyla, kentteki aktüel süreçlerle oluşmuş bir sonuçtur.”

Göreve geldiklerinden beri Basmane Çukuru konusunun gündemlerinde olduğunu ve kördüğüm olmuş bu meseleyi bir çözüme kavuşturabilmek için yoğun çaba içerisinde olduklarını vurgulayan İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer, “Aslında herkesin bir parça içinde kendisinin sorumluluğunu bulabileceği, sorumluluğunu görebileceği bir çukur. Maalesef çok üzücü bir tablo. Ama buradan bir fırsat doğurmak mümkün, öyle gözüküyor. Biz de o fırsatı yakalamanın peşindeyiz. Bu duruma kayıtsız kalmamak gerektiğini düşündük ve geldiğimiz günden beri de bununla ilgili çok yoğun bir çalışma sürdürüyoruz” diyerek sözlerini sürdürüyor.

Burhan Özfatura’nın 1994-99 yılları arasında ikinci kez İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı görevini yürüttüğü süreçte bir kamu arazisi olan alanın ihale yoluyla satışa çıkarılmasındaki süreçte ihaleye katılan şirketin ortaklarından olan Mazhar Zorlu Holding’in Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Zorlu ise sürecin kendileri açısından da zorluklarla dolu olduğunu ve artık çözüme kavuşturulmasını istediklerini belirterek “Buraya biz 1997 yılında belediyeyle bir anlaşma yaparak buranın sahibi olduk. İhalede 3 tane firma vardı ve biz vardık, 4 olduk. Ondan sonra en iyi teklifi biz verdik ki rakiplerimize verdiğimiz teklifler içerisinde bizim teklifimiz en yakın rakibimize göre iki misli daha cazipti ve bu ihale bize verildi” diyor. Ardından mahkeme süreçlerinin başladığını ve 25 yıldır konuyla ilgili bir adım atılamadığını belirten Zorlu, “Maalesef bir uzlaşma sağlanamadı. Eğer sağlanabilseydi zaten biz de işi artık uzatmak niyetinde değiliz. Sonuç olarak bu duran varlık maddi bir değeri olan duran varlık. Bize getirebileceği kâr kadar zararı da var. Biz uzlaşmadan yanayız ama hakkaniyetli, uygun bir uzlaşma olsun diyoruz” sözlerini ekliyor.

BASMANE ÇUKURU: BİR KENT SUÇU

Basmane Çukuru’nun tarihine bakıldığında yerel yönetim olanaklarının sermaye yararına kullanılması sonucunda kamuya ait bir mülkün özel mülkiyete dönüştürülmesi sürecinde yasallık ve meşruiyet açısından oldukça problemli, soru işaretleri içeren bir kent suçu görülebileceğini belirten Şehir Bölge Plancıları Odası İzmir Şubesi Yürütme Kurulu üyesi Yusuf Ekici ise kent suçunu şöyle tanımlıyor: “Kentsel mekâna, çevreye, kentliye, kentli haklarına, kamu kaynaklarının bir avuç azınlık için kullanıldığı bir uygulamalar bütünüdür. Basmane Çukuru’na baktığımızda ise neredeyse bu süreçlerin tamamının gerçekleştiğini görüyoruz, bir kent suç olarak karşımızda duruyor burası.”

1980 sonrası yaşanan neoliberal politikaların kent siyaseti üzerinde çok önemli etkileri olduğunu belirten Doç. Dr. Ayşegül Altınörs Çırak, belgeselde Basmane Çukuru konusunu da bu bağlam içerisinde değerlendiriyor ve neoliberal politikaları şu sözlerle özetliyor: “Yeni kutupların oluştuğu, güç odaklarının değiştiği, küresel ekonomik süreç içerisinde kentlerin rollerinin değişmeye-dönüşmeye başladığı bir dönemden söz ediyoruz. Fakat bu yeni liberal sistem, liberal sistemden daha fazla etki edecekti kentler üzerine. Yani mekânı dönüştürme etkisi, mekânı sermaye ve piyasa baskıları dolayısıyla dönüştürme etkisi aslında bir önceki dönemden frekans olarak daha fazla olacaktı.

KÜLTÜRPARK’I DA ETKİLEYECEK BİR BETON ETKİSİ

Belgeselde, İzmir merkezde bulunan ve kent için önemli doğal/yeşil alanlardan biri olan, Basmane Çukuru’nun da hemen yanında yer alan Kültürpark’a da değiniliyor. Basmane Çukuru’nda yapılacak beton ağırlıklı herhangi bir projenin Kültürpark üzerinde de etkili olacağına, bu iki alanın birlikte ele alınmasının önemine değinen şehir plancısı Özlem Şenyol, “Kültürpark doğal niteliğiyle ön plana çıkan ve bugün aslında İzmir'in oksijeninin bu kadar korunuyor olması, bu kadar kirlilikle çevrili bir kentin nefes alınabilir bir halde olmasında önemli bir doğal alan olması Kültürpark’ı bu niteliği ile ön plana çıkartıyor. Dolayısıyla etrafındaki tüm yapı yoğunluğu, yapısal kullanım, insan yoğunluğu, araç kirliliği… Tüm bunların bu alana zarar vermeyecek ve bu niteliği düşürmeyecek nitelikte olması önemli” diyerek sözlerini sürdürüyor.

Belgesel ekibi, Basmane Çukuru’nu seçme nedenlerini “Basmane Çukuru’nun hikâyesi sadece İzmir’i, İzmirlileri etkileyen bir konu değil. Bu hikâye aynı zamanda neo-liberal politikaların kentler üzerindeki etkisinin, kamuya ait olan varlıkların kamudan alınmasının hikâyesi. Bu anlamda pek çoğumuz için tanıdık.” sözleriyle açıklıyor. Belgesel, kısa sürede yalnızca İzmirlilerin değil, farklı şehirler de yaşayanların da yoğun ilgisi ile karşılaştı.

Videoyu izlemek için: https://youtu.be/_ivg6nDGSx8

YouTube: https://bit.ly/monokritik

Twitter: https://twitter.com/monokritik

Facebook: https://www.facebook.com/Monokritik-100935965381368

Instagram: https://www.instagram.com/monokritik/

e-posta: monokritik@gmail.com

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
Günün Karikatürü Tümü
banner96
banner177
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31
banner178
Anket Tümü
Gazetemizin yeni kedisinin adını okurlarımızla belirliyoruz. Kedimizin adı ne olsun?