GÖLÜN ÇEVRESİNİ KAZANLARA CEZA VERİLDİ

Kararın gerekçesinde; gölün 1. Derece Doğal Sit Alanı üzerinde bulunduğuna ve yapılan kazı çalışmalarında geri dönüşümü mümkün olmayan zarara neden olduğu belirtildi. Kazıyla ilgili olarak sanıklar hakkında 1 yıl 8 ay hapis cezası ve 200 TL adli para cezasına karar verildiği ifade edildi.

BİLİRKİŞİ RAPORUNDA ‘ACİL REHABİLİTASYON’ UYARISI

Bilirkişi raporu detaylarında ise; gölün bir kısmının kuruduğu belirtildi. 2019 yılında açılan kanalın kapatılmasının gerektiği ancak tek başına yetersiz olduğu dile getirildi. Gölde ve gölün çevresinde acilen rehabilitasyon çalışması yapılması gerektiğinin ise altı çizildi.

BUGÜNE KADAR NELER OLDU?

Konuyla ilgili olarak Karaburun Sivil İnisiyatif’i açıklamalarda bulundu. Yapılan açıklamada, ilk olarak gölün geçmişine değinilerek, “Karaburun Yarımadası’nın tek doğal sulak alanı olan İris Gölü’nün suyunu boşaltmak amacıyla ‘70’li yılların sonunda kanalların açıldığı ve gölün kurutulmaya çalışıldığı, kadastral parselasyon yapılarak özel mülkiyete geçirildiği, benzer girişimlerin aralıklı olarak yapıldığı biliniyor.2019 yılında, gölün ekolojik karakterini olumsuz yönde etkileyen göl kurutma girişiminin basında geniş bir şekilde yer alması sonucu T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma (TVK) Bölge Komisyonu 20.12.2019 tarihinde toplanarak İris Gölü ile ilgili bir dizi karar almış, 2020 yılında ise İzmir Valiliği Mahalli Çevre Kurulu tarafından konunun uzmanlarından oluşan bir komisyon oluşturulmuştu” denildi.

GÖLÜN YENİDEN CANLANDIRILMASI İÇİN ADIM

İnisiyatif tarafından gölün yeniden canlanması için çalışmalar yapılması gerektiği belirtilerek, şunlar söylendi:

2019’dan 2026 yılına kadar geçen süre içinde Karaburun Sivil İnisiyatif ve Karaburun Yerel Fok Komitesi olarak İris Gölü’nde gözlem, kayıt ve belgeleme çalışmalarını sürdürüyoruz. İlgili kurumlarla yürüttüğümüz iletişimler ve Sulak Alan Envanterine de işlenen İris Gölü için hazırlamış olduğumuz teknik raporun tescil çalışmalarına ışık tutacağına olan inancıyla konunun Mahalli Sulak Alan Komisyonu gündemine alınmasını ve İris için Mahalli Sulak Alan Tescil kararının bir an önce verilmesini bekliyoruz. Ülkemizde pek çok tatlı su gölünün kuruduğu bu dönemde, İris vb. küçük göllerin varlığını sürdürmesi hem bölgemiz hem de yaban hayatı açısından büyük önem taşımaktadır. İris Gölü ve çevresi önemli kuş türlerinin üreme, konaklama ve barınma alanıdır. Önümüzdeki süreçte İris Gölü’nün yeniden canlanması kurumlar arasındaki iletişim, kararlılık ve uygulama ile önem kazanacaktır. İris için Mahalli Sulak Alan tescil kararı, İris’e insan eliyle geçmişte yapılmış olan suçların bir daha yaşanmaması adına önemli işlev görecektir. İnsan yaşamı, doğal hayatın korunması ile güçlenir. Doğal alanların korunması sağlıklı ve dengeli bir yaşam adına işlev taşır.

NE OLMUŞTU?

Yarımada’nın tek doğal sulak alanı olan İris Gölü’nün 70’li yılların sonunda suyunun kanallar açılarak kurutulmaya çalışıldığı, kadastral parselasyon yapılarak özel mülkiyete geçirildiği ve ancak zaman içinde gölün kendini yeniden toparladığı bilinmektedir. İris Gölü’nü kurutmak amaçlı açılan kanallar 1999 yılı topografik haritalarında görülmektedir. Bu bilgiler Göl suyunun birkaç kez bu amaçla boşaltıldığını göstermektedir. Benzer bir girişim parsel sahipleri tarafından 2019 yılında tekrarlanmış ve konu ile ilgili kamu davası açılmıştı.

2019 yılında, yerel platformlar ortaklığında hazırlanan İris Gölü ile ilgili yapılmış bilimsel çalışma ve gözlemlerin derlendiği bir rapor ilgili kurumlarla paylaşılmıştı. İris’teki bu gelişmeler basında geniş bir şekilde yer almış ve T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma (TVK) Bölge Komisyonu 20.12.2019 tarihinde toplanarak İris Gölü ile ilgili bir dizi karar almıştı. Kanalların ivedilikle kapatılmasını kararlaştıran komisyon, Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 9. ve 65. Maddeleri kapsamında yetkili Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına, Karaburun Kaymakamlığı ve Karaburun Belediye Başkanlığı’nca alanın eski haline getirilmesine oy birliğiyle karar vermişti. 12.02.2020’de ise İris Gölü’nü kurutmak için açılan kanalın ağzı Karaburun Belediyesi tarafından kapatılmıştı. 10.03.2020 tarihli ve 320/2020/01 sayılı İzmir Valiliği Mahalli Çevre Kurulu toplantısında ise İris Gölü ile ilgili konunun uzmanlarından oluşan bir komisyon oluşturulması kararı alınmıştı.

24.11.2020 tarihinde DSİ 2. Bölge Müdürlüğü organizesinde içinde İris Komisyonu üyesi kurumlarla birlikte İris Gölü’nü Kıyı Kenar Çizgisi tespiti çalışmaları için alanın tabii ve suni göller tanımına giren alanlardan olup olmadığına yönelik saha ziyareti yapılmıştı.

İris Gölü saha çalışmasında;

1) İris Gölü’nün doğal ve tabii göl olduğu,

2) DSİ 2.Bölge Müdürlüğü tarafından kıyı çizgisi ve haritalama tespit çalışmalarının yapılması gerektiği,

3) Göl’ün mahalli sulak alan vasfının tespiti için Tarım ve Orman 4. Bölge Müdürlüğü’ne görüş sorulması, hususları karara bağlanarak tutanak tutulmuştu.

2021 yılında ise DSİ tarafından kıyı kenar çizgisi ve su stok tesbit işlemleri tamamlanmıştı.

2019’dan bugüne süreci takip ederek, bölgede gözlem ve belgeleme çalışmalarını yürüterek İris’i gündemde tutan Karaburun Sivil İnisiyatif ve Karaburun Yerel Fok Komitesi, Türkiye Sulak Alan Envanterine de işlenen İris Gölü için hazırlamış olduğu Teknik Raporu 10.03.2025 tarihinde T.C Tarım ve Orman Bakanlığı T.C. Doğa Koruma ve Milli Parklar İzmir İl Müdürlüğü’ne göndermişti. Raporun, tescil çalışmalarına ışık tutacağına olan inancıyla konunun Mahalli Sulak Alan Komisyonu gündemine alınmasını ve İris Gölü için sulak alan tescil sürecinin başlatılarak, plânlama, projelendirme, uygulama, bakım, kontrol, denetim vb. çalışmaların hızlandırılmasını istemişti.

2019’dan 2026 yılına kadar alanda yapılan gözlem çalışmalarında kapatılan kanallarda su sızmasının olduğu saptanmış durumdadır. Ayrıca, İris’te kaçak su kullanımı ve yoğun otlatma baskısı devam etmektedir.

Süreç hakkında kararın iptali için açılan davada, İzmir 5. İdare Mahkemesi hukuka aykırı bularak ÇED olumlu kararını Danıştay’a temyiz yolu açık olmak üzere iptal etti.

Açıklanan kararda, proje alanının “Çayır-Mera ve Özel Çevre Koruma Bölgesi” içerisinde yer aldığı ve "Kesin Korunacak Hassas Alan" olarak tescil edilen alan içinde olduğu belirtildi. Bu alanda GES panellerinin mera florasındaki bitki türlerini azaltacağı ve doğal çeşitliliğe zarar verileceğinin altı çizildi.

MUHTAR DAĞDELEN: KARAR BİZİ SEVİNDİRDİ, BÖLGEDE BENZER YATIRIMLARA İZİN VERİLMEMELİDİR

Konuyla alakalı olarak Küçükbahçe Muhtarı Gizem Tezel Dağdelen açıklamalarda bulundu. Dağdelen, “Mahkemenin DGES Projesi’nin ÇED’ini iptal etmesi Küçükbahçe Mahallesi halkı olarak umutlarımızı arttırmıştır. Küçükbahçe, İzmir kent-bölgesine gıda tedariği sağlayan önemli bir mahalledir. DGES projesinin gündelik yaşamımızı, tarım ve hayvancılığımızı olumsuz etkileyeceği ortadayken ÇED süreci başlatılmıştır. Küçükbahçe’nin kadim kültürüne, merasına, tarım ve yaşam alanlarına zarar verecek benzer yatırım projelerine izin verilmemelidir” dedi.

“İLGİLİ KURUMLARIN DOĞADAN YANA TAVIR ALMASINI BEKLİYORUZ”

Karar’a ilişkin Karaburun Sivil İnisiyatif ve Karaburun Yerel Fok Komitesi’nden yapılan açıklamada ise; “Karaburun Yarımadası, yerel ekonomik ve ekolojik döngü dikkate alınmaksızın, çok sayıda ve plansız bir şekilde yapılan RES ve GES projeleri ile karşı karşıya kalmaktadır. Yarımadada yenilenebilir enerji yatırımlarının kurulacağı arazilerin tarım arazisi ya da zeytinlik, orman, çayır, mera alanı vb. olması da ne yazık ki yatırımların önünde bir engel teşkil etmemektedir. Geçen 11 yıllık süreçte ÇED Olumlu kararlarını defalarca iptal ettirdiğimiz birçok yenilenebilir enerji projesi Karaburun’da yeşil el koymanın sembolü haline gelmiştir. DGES projesi Nihai ÇED Raporu için hazırladığımız ve kurumlarla da paylaştığımız Değerlendirme/İtiraz Raporumuzun Bilirkişi Raporuna ve Dava Kararına da yansımış olması umut vericidir. Karaburun-Ildır Körfezi Özel Çevre Koruma Bölgesine ilişkin yönetim planı yapılmadan yatırım girişimlerine yönelik kısıtlayıcı kararlar alınmadığı takdirde Yarımada’nın doğal, sosyal ve kültürel değerlerine geri dönüşü olmayan zararlar verileceği açıktır. İlgili kurumların doğadan yana tavır almasını ve ÖÇKB kararlarını uygulamasını bekliyoruz” ifadeleri kullanıldı.

NE OLMUŞTU?

Karaburun Küçükbahçe, Çullubağ Mevkii, 518 ada, 100, 101 ve 102 parsel, (24,46 ha) sınırları içerisinde, Nano Yenilenebilir Enerji Yatırımları A.Ş tarafından yapılması planlanan Karaburun DGES (24 MWm /16 MWe- 24,46 ha) ve Elektrik Depolama Tesisi (16MWe/16MWh) projesi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik İklim Değişikliği İl Müdürlüğü 10.05.2025 tarihinde Komisyon çalışmaları ve halkın görüşleri de dikkate alınarak projeye ÇED Olumlu kararı verildiğini duyurmuştu.

Karaburun DGES projesi ÇED ve Nihai Raporuna ilişkin Karaburun Yerel Fok Komitesi tarafından Değerlendirme/İtiraz Raporu ilgili birimlere sunulmuş ayrıca konunun Karaburun Belediyesi Meclis gündeminde değerlendirilmesi ve hukuki sürecin başlatılmasına yönelik Karaburun Belediyesi Meclis üyeleri ile iletişime geçilmişti. Bununla birlikte Küçükbahçe, Parlak, Merkez, İskele ve Ambarseki Muhtarlıkları projenin geri çekilmesi için itirazlarını ilgili birimlerle paylaşmıştı.

11.06.2025 tarihinde ise Karaburun Belediyesi tarafından T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na karşı ÇED Olumlu Kararı’nın iptali için dava açılmış, İzmir 2. İdare Mahkemesi 2025/1062 Esas’ta açılan davanın bilirkişi incelemesi 21.11.2025 tarihinde yapılmıştı. 30.01.2026 tarihinde Mahkemeye sunulan Bilirkişi İnceleme Raporunda; “Sonuç olarak, bilirkişi kurulumuzca dava konusu edilen projenin yapılmasının çevreye olumsuz etkileri olacağı, ÇED dosyasının eksik ve yetersiz olarak hazırlandığı, alınacak önlem ve etkilerin tam olarak yansıtılmadığı bu nedenlerle de projenin belirtilen alanda yapılmasının uygun olmadığı konusunda ortak bir kanaate varılmış bulunulmaktadır” denilmişti.

Protestoya 'Ritmaster Müzik Dinletisi' de eşlik ederken, uygulamanın geri alınması için başlatılan imza kampanyasının genişleyerek devam ettiği duyuruldu.

"BEN BİLİRİMCİ ANLAYIŞLA KÜLTÜREL HAFIZA SİLİNİYOR"

Alanda yapılan ortak açıklamada, Nergis Kafe’nin 30 yılı aşkın süredir şenliklere, dayanışma toplantılarına, yerel üretici pazarlarına ve kültürel etkinliklere ev sahipliği yaptığı vurgulandı.

Alanın kentin kültürel hafızasında önemli bir damar olduğu belirtilen açıklamada, sürecin katılımcılıktan uzak yürütüldüğü ifade edilerek şu ifadelere yer verildi:

"Bir sosyal alanı ihya ederken, yılların emeğiyle oluşmuş bir kültür-sanat ve etkinlikler alanını feda etmek, yerel yönetim vizyonu açısından ciddi bir eksikliktir. Bu tür köklü değişikliklerin kentin mevcut kültürel dokusuna zarar vermeden, alternatif çözümlerle yürütülmesi esastır."

ELEŞTİRİLERİN ODAĞINDA BAŞKAN ERDOĞAN VAR

Kararın doğrudan Belediye Başkanı İlkay Girgin Erdoğan tarafından "tek taraflı ve diktacı" bir tutumla alındığının savunulduğu açıklamada, eleştirilerin hedefini netleştiren önemli bir vurgu da yapıldı.

Uygulamanın, Cumhuriyet Halk Partisi'nin (CHP) sanata, sanatçıya ve kültürel alanların korunmasına verdiği tarihsel önemle çeliştiği belirtildi. Açıklamada, "Eleştirimiz, CHP'nin kurumsal değerlerine değil, bu spesifik yönetim anlayışınadır. Halka hizmet noktasında özerk karar alma mekanizmalarına sahip olan yerel yönetimin bu tek taraflı kararı doğrudan Başkan ve yönetimine aittir" denildi.

ÇÖZÜM ÇAĞRISI: "ÇOCUK PARKI İÇİN ALTERNATİF ALANLAR YARATILMALI"

Kent gelişiminde çocuk oyun alanlarının gerekliliğinin yadsınmadığına dikkat çeken Karaburunlular, sorunun çözümüne yönelik taleplerini de net bir dille ifade etti.

Belediye başkanlığı makamına "ben yaptım oldu" anlayışından uzaklaşma çağrısı yapılan açıklama, şu taleplerle son buldu:

"Sanat ve kültür etkinlikleri bir kentin ruhunu diri tutan en önemli unsurlardır. Nergis Kafe asıl kimliğine dönüştürülerek yeniden demokratik kitle örgütlerinin ve halkın hizmetine sunulmalı; çocuk parkı ihtiyacı ise mevcut kültürel alanlar yok edilerek değil, uygun alternatif alanlar yaratılarak çözülmelidir."

Söz konusu alanın, 427 ada 11 parselde yer alan ve Mimas Port Apart Hotel projesi kapsamında değerlendirilen bir bölge olduğu belirtilirken, iddialar kıyı düzenlemeleri ve çevresel etkiler üzerinden tartışma yarattı.

“KIYI YAPISI DEĞİŞTİRİLDİ”

Sualtı Araştırmaları Derneği (SAD-AFAG), Karaburun Yerel Fok Komitesi ve Karaburun Sivil İnisiyatifi tarafından yapılan ortak açıklamada, bölgede iş makineleriyle kazı ve dolgu yapıldığı, falez yapısının değiştirildiği ve doğal kıyı formunun tahrip edildiği öne sürüldü.

Açıklamada, kıyıya ulaşım için açıldığı belirtilen merdiven yapısının daha sonra kaldırıldığına dair tutanak tutulmasına rağmen, alanın tamamen eski haline getirilmediği, yalnızca toprak ve taşla örtülerek gizlendiği ifade edildi.

“KANAL KAPATILMADI”

Sivil toplum temsilcileri, 11 Mart 2026 tarihinde yapılan gözlemlerde merdiven kanalının hâlâ kapatılmadığını, yalnızca üzerinin geçici şekilde örtüldüğünü tespit ettiklerini belirtti. Bu durumun, kıyı ekosistemi açısından risk oluşturduğu savunuldu.

Açıklamada, alanın ileride yeniden beton veya ahşap yapılarla düzenlenebileceği iddiası da dile getirilerek, kalıcı bir mühendislik çözümüyle bölgenin tamamen kapatılması çağrısı yapıldı.

“ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ” VURGUSU

Karaburun Yarımadası’nın Özel Çevre Koruma Bölgesi içinde yer aldığı hatırlatılan açıklamada, bölgenin Akdeniz fokları başta olmak üzere birçok deniz canlısı için kritik yaşam alanı olduğu vurgulandı.

Kıyı şeridinde deniz çayırları ve hassas türlerin bulunduğu belirtilerek, yapılan her türlü müdahalenin ekosistem üzerinde geri dönüşü olmayan etkiler yaratabileceği ifade edildi.

YASAL SÜREÇ VE KURUM YAZIŞMALARI

Olayla ilgili süreçte daha önce çeşitli kamu kurumlarının da bölgeye ilişkin incelemeler yaptığı, bazı tutanakların düzenlendiği ve merdivenin kaldırıldığına dair kayıtların oluşturulduğu hatırlatıldı.

Ancak son gözlemlerde alanın tamamen rehabilite edilmediği yönündeki iddialar, yeni bir tartışmayı da beraberinde getirdi.

“KIYI KANUNU’NA AYKIRILIK” İDDİASI

Sivil toplum kuruluşları, yapılan müdahalelerin 3621 sayılı Kıyı Kanunu’na aykırı olduğunu savunarak, kıyı alanlarında kazı, dolgu ve yapılaşma faaliyetlerinin doğal yaşam alanlarını tehdit ettiğini belirtti.

Ayrıca uluslararası çevre koruma sözleşmelerine de dikkat çekilerek, biyolojik çeşitliliğin korunmasının zorunluluk olduğu ifade edildi.

“ALAN ACİLEN ESKİ HALİNE GETİRİLMELİ” ÇAĞRISI

Açıklamanın sonunda, Saipaltı Mevkii’nde yapılan müdahalelerin durdurulması, kıyı yapısının tamamen restore edilmesi ve ilgili kurumların daha etkin denetim yapması çağrısında bulunuldu.

Sivil toplum temsilcileri, Karaburun Yarımadası’ndaki tüm uygulamaların ekosistem bütünlüğü gözetilerek ele alınması gerektiğini vurguladı.