18.07.2019, 16:17

Kültürpark'ın belleği ve kurucu değerleri

Alıştığınız bisiklet veya ulaşım yazılarından değil ama unutmamak lazım, bisiklet de Kültürpark da kente dairdir.

Kültürpark dediğimizde herkesin anladığı ve Kültürpark üzerine ürettiği düşünceleri, hem onun yaşı hem de sahip olduğu bilgi dağarcığı belirliyor. Hem bilgi dağarcığını genişletmek hem de yaşa bağlı olan kısıtlı belleğimizi zenginleştirmek için biraz Kültürpark’ın kuruluş değerlerine ve belleğine birlikte göz atalım istedim.

Bunun için iki başvuru insanı var. Bunlardan ilki artık hayatta olmayan Dr. Behçet Uz'dur; diğeri ömrüne bereket, Sakıp Sabancı’nın onun için “Onu İzmir’in kedileri bile tanır.” dediği Sancar Maruflu (İzmir Baba)’dur.

Her iki değerli insanın Kültürpark üzerine düşüncelerine birçok yerde rastlamak mümkün. Ben başvuru metni olarak “Kent ve Yaşam” adlı sitede Saadet Erciyas’ın “Behçet Uz’un Kültürpark’ı” başlıklı yazısını kullanacağım.

Behçet Uz Kültürpark’ın mimarı. Atatürk’ün “İzmir’i yeniden yaratan adam.” dediği kişi. Yaşam öyküsünde Behçet Uz ve Kültürpark şöyle dile gelir:

"...Dr. Behçet Uz'un İzmir'e kazandırdığı, her zaman yeşil alan olarak korunmasını istediği en büyük eseri Kültürpark'tır. Dr. Behçet Uz, buradaki ağaçları çocukları gibi severdi. Her fırsatta Kültürpark'ta dolaşır "çocuklarım" dediği ağaçlarla tek tek ilgilenirdi. En büyük korkusu Kültürpark alanının betonlaşmaya teslim olmasıydı. Uz, Türkiye'nin ve Yakın Doğu'nun en güzel yeşil alanlarından biri olmasını istediği Kültürpark ile Fuar alanının birbirinden ayrılmasını isteğini her fırsatta dile getirdi. Behçet Uz, 19 Mayıs 1986 günü, 93 yaşında İzmir'de hayata gözlerini yumdu."

Gazeteci ve yazar Elvan Feyzioğlu, 1982 yılında yani Dr. Behçet Uz vefat etmeden dört sene önce Milliyet Gazetesi Ege eki için kendisi ile bir söyleşi yapıyor. O zamanlar 90’lı yaşların başında olan Uz, Kültürpark için endişesini şöyle dile getiriyor, "Bu ağaçların büyük çoğunluğunu 1937 yılında diktik. Şimdi bunların dimdik ayakta kalmasının nedeni nedir biliyor musun? Halk bunları korumasını bildi. Halk sahip çıkarsa yapılmayacak yoktur. Şimdi benim en büyük üzüntüm Kültürpark'ın binalarla dolması. Binalarla burayı öldürüyorlar... Ağaçları böyle büyük gördüğüm zaman hissettiğim sevinç sonsuz. Bugün binlerce vatandaşım faydalanıyor bunlardan. Binlerce çoluk çocuk gövdelerinde oynuyor, bundan daha büyük mutluluk olamaz."

Buraya kadar yazdıklarımdan Kültürpark’ta bulunan, 2004 yılında “sökülecek” şartı ile koruma kurulundan izni alınan hollerin neden yerinden sökülmesi ve orasının ağaçlandırılması gerektiği anlaşılır. Dr.Uz ile devam edelim...

Yaşadığı yıllarda bir heykelinin yapılması isteği kendisine iletilen Dr. Uz, heykelinin 9 Eylül kapısı önünde olmasını istemiş. "Benim için en önemli yer Fuar'ın Basmane girişi, 9 Eylül Meydanı'dır. Biz 9 Eylül 1936'da Kültürpark'ın açılış törenini 9 Eylül Kapısı önünde yaptık." diyerek bunun sebebini aynı söyleşide dile getirmiş. Heykele model olacak olan resmi de aynı söyleşi için çekilen ve eli bir ağacın üzerinde olan fotoğrafı seçmiş. "Heykel bire bir boyumun ölçüsünde olsun. Büyük heykel istemiyorum." diye de ilave etmiş. Heykeli yapan kişi de aynı zamanda benim de hocam olan, o dönem Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Heykel Bölüm Başkanı olan ve sonrasında aynı fakültenin dekanlık görevini de üstlenmiş olan Prof. Dr. Cengiz Çekil’dir.

Behçet Uz ile sağlığında söyleşi yapanlardan birisi de o dönemde İzmir Belediyesi Protokol, Basın ve Halkla İlişkiler Müdürü olarak görev yapan Sancar Maruflu. Dr. Behçet Uz'a, "O yıllarda fuar olarak neyi düşünüyordunuz, zorluklarla karşılaştınız mı?" diye sormuş. Bugünleri işaret eden yanıtıyla şunları söylemiş Dr. Uz, "Fuarın Belediye Meclisi'nde kabulü bile büyük güçlüklerle mümkün oldu. O güçlüklerle yaptığımız Fuar, bugün İzmir Belediyesi'ne milyonlarca lira gelir sağlıyor. Bünyesinde eğlence yerlerini toplaması nedeniyle bugün Fuar, İzmir halkı için nimettir. Ancak ben Kültürpark'ı Halk Üniversitesi olarak düşünmüştüm. Doğduğu günden başlayarak çocukların, anaların, babaların eğitecekleri, eğitilecekleri bir yer olarak düşünmüştüm Fuar’ı.

Kültürpark, artık bir gösteriş kapısıdır. Fuar ile Kültürpak iç içe birbirini yiyor, bitiriyor. Bu gösteriş hevesinin Kültürpark'ı yemesinden korkuyorum. Önceden beri düşüncem, Fuar’ı Kültürpark'ı birbirinden ayırmaktı. Hatta bunun için Fuar'ı taşıyacağımız yerleri de belirlemiş; planlarını, projelerini dahi hazırlamıştık. Kadifekale civarında müsait alanlar vardı. Ama sonraki idareciler bu görüş ve düşüncelere rağbet etmediler. Bunları söylediğim için şu yanlış düşünceler uyanmasın: ‘Ben Kültürpark'ı ellemesinler, ona dokunmasınlar’ demiyorum. Bu şehrin nüfusu hızla artıyor. Kısa bir süre sonra İzmir 4-5 milyon insanın yaşadığı bir yer olacak. O zaman Fuar yetmeyecek tabii. Peki insanlar eğlenebilecekleri, dinlenebilecekleri ve spor yapabilecekleri yeşil alanları nereden bulacaklar, soruyorum..."

Dr. Uz yanıtını, "Sinirli bir nesil yetişiyor. 15-20 sene sonra sinirli bir neslin hakimiyetinden endişe duyuyorum. Kültürpark olmasaydı o yerler gecekondu ile dolup taşardı. Kimse yeşil alan yapmayı düşünmezdi." diye sürdürmüş. Dr. Uz, "Bakın çevrenize, 50 yıldan beri nerede yeşil alan yapmışlar, gösterin bana. Bu nedenle zaman geçirmeden tedbir alınmalı. İzmir'de sanayici ve ticaret odaları, belediyenin başında bulunacağı komite ya da komiteler Kültürpark'ı kurtarmak için, Fuar'ın geleceğini sağlamak için çalışmalara vakit geçirmeden başlamalı." diye eklemiş.

Sancar Maruflu ise hem üstlendiği resmi görevler hem de sivil toplum alanında yaptığı faaliyetler ile her zaman Kültürpark ile iç içe olmuş, parkın Dr. Behçet Uz’un kurucu değerleri ve gelecek perspektifi doğrultusunda korunması, ileri taşınması için çalışmıştır. Sancar ağabey 2012 yılında Hürriyet gazetesine verdiği bir röportajda Kültürpark’taki ağaç sayısını 9500 olarak belirtiyor. Fakat 2016 yılına geldiğimizde EÜ Ziraat Fakültesi’nin yaptığı çalışma sonucu ağaç sayısının 7709 olduğunu görüyoruz. Demek ki bakmadığınızda, korumadığınızda yitip gidebiliyor her şey. 4 yılda aradaki fark 1791 ağaç. Çoğu bakımsızlıktan hastalık kapan ve kesilmek zorunda kalan ağaçlar ya da yeraltı otoparkı yapımı sırasında kesilen ağaçlar.

Demek ki bakmadığınızda, korumadığınızda yitip gidebiliyor her şey. 4 yılda aradaki fark 1791 ağaç. Çoğu bakımsızlıktan hastalık kapan ve kesilmek zorunda kalan ağaçlar ya da yer altı otoparkı yapımı sırasında kesilen ağaçlar.

Bu yazıyı yazarken bilgi taraması yaptığım sırada bir de Sancar ağabeyin 2006 yılında başkanlıklarını yürüttüğü Atatürk Ormanı’nı ve Kültürpark’ı Koruma ve Anıt Yaptırma Derneği, İzsev ve Dr.Behçet Uz’un Eserlerini Yaşatma Merkezi adına Kültürpark içerisine yapılan yeraltı otoparkı sebebi ile verdiği bir dilekçeye denk geldim.

Dilekçede özetle Kültürpark’ın içine giren araçların parkın doğal yaşamına verdiği zarardan, parkın ağaç varlığının korunmasından, sit alanı olması sebebi ile yapılan inşaat faaliyetinin hukuka uygun bir çalışma olmadığından, parkın asıl sorununun güvenlik sorunu ve yeni bina inşaası niyetleri olduğunu belirtilmiş.

Gördüğünüz üzere bu konu birkaç yıllık bir konu değil. Bu anlamda bellek ve kurucu düşünce önemli. Kültürpark konusuna bu perspektiften bakmak ve park üzerine düşünceleri bu temel üzerinden bina etmek gerekli.

Geçmişten bugüne geldiğimizde belki de tek karelik en iyi özet, kuş gözlemcisi ve fotoğrafçısı olan Sezai Göksu’dan geldi. Kültürpark’taki zengin kuş varlığını, kuşların bu parka uğramadan önce geçtikleri rotaları yıllardır araştıran ve fotoğrafları ile belgeleyen Aksu; Nisan 2019’da çektiği, bugün paylaştığı Acridotheres tristis, diğer adıyla Common myna yani Çiğdeci kuşu fotoğrafının altında şu mesajı paylaştı.

“Kültürpark'ın kullanım değeri, insan merkezli tarif edilemez.”

Yorumlar (1)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
Ali AKGÖK 3 yıl önce
Tanzer yurttaşımı, henşehrimi, kardeşimi kutluyorum. Alnından ve yüreğinden öpüyorum bu duyarlı yazısı için ve ellerinden öpüyorum bu müthiş sevgisi ve genç yaşına rağmen haiz olduğu olgunluğu için.

Saygıyla, Sevgiyle, Dayanışmayla
Günün Karikatürü Tümü
banner96
banner177
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 23 54
2. Konyaspor 22 45
3. Alanyaspor 23 38
4. Adana Demirspor 23 37
5. Fenerbahçe 23 37
6. Beşiktaş 23 36
7. Hatayspor 23 36
8. Başakşehir 22 34
9. Gaziantep FK 22 32
10. Sivasspor 23 31
11. Kayserispor 23 31
12. Karagümrük 23 30
13. Kasımpaşa 23 27
14. Göztepe 23 27
15. Galatasaray 23 27
16. Giresunspor 23 26
17. Antalyaspor 23 24
18. Rizespor 23 22
19. Altay 23 18
20. Ö.K Yeni Malatya 22 16
Takımlar O P
1. Ümraniye 21 45
2. Ankaragücü 21 45
3. Erzurumspor 21 38
4. Bandırmaspor 21 36
5. İstanbulspor 21 36
6. Eyüpspor 20 36
7. Samsunspor 20 33
8. Adanaspor 21 32
9. Manisa Futbol Kulübü 21 28
10. Tuzlaspor 20 27
11. Keçiörengücü 21 26
12. Gençlerbirliği 21 26
13. Boluspor 19 24
14. Kocaelispor 21 24
15. Menemen Belediyespor 21 23
16. Altınordu 21 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 21 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 23 57
2. Liverpool 22 48
3. Chelsea 24 47
4. M. United 22 38
5. West Ham United 23 37
6. Arsenal 21 36
7. Tottenham 20 36
8. Wolverhampton Wanderers 21 34
9. Brighton 22 30
10. Leicester City 20 26
11. Aston Villa 21 26
12. Southampton 22 25
13. Crystal Palace 22 24
14. Brentford 23 23
15. Leeds United 21 22
16. Everton 20 19
17. Norwich City 22 16
18. Newcastle 21 15
19. Watford 20 14
20. Burnley 18 12
Takımlar O P
1. Real Madrid 22 50
2. Sevilla 22 46
3. Real Betis 22 40
4. Atletico Madrid 21 36
5. Barcelona 21 35
6. Real Sociedad 21 34
7. Villarreal 22 32
8. Rayo Vallecano 21 31
9. Athletic Bilbao 22 31
10. Valencia 22 29
11. Osasuna 22 28
12. Celta Vigo 22 27
13. Espanyol 22 27
14. Granada 22 24
15. Elche 22 23
16. Getafe 22 22
17. Mallorca 21 20
18. Cadiz 22 18
19. Deportivo Alaves 22 17
20. Levante 21 11
banner178
Anket Tümü
Olası bir erken seçimde veya 2023'te Millet İttifakı'nın Cumhurbaşkanı adayı kim olmalı?