‘Büyük şairler acı çeker şiirleri ise ebedi yaşar!’

Yazarımız Seval Deniz Karahaliloğlu, dünya edebiyatının büyük şairi Pablo Neruda’yı ölüm yıl dönümünde, onun umudunu ve inancını yüreğinde her daim taze ve diri tutan yazar Hülya Soyşekerci ile konuştu.

KÜLTÜR SANAT 30.09.2020, 10:33 30.09.2020, 10:49
‘Büyük şairler acı çeker şiirleri ise ebedi yaşar!’

23 Eylül 1973’de Şili Santiago’da aramızdan ayrıldı büyük şair Pablo Neruda. Ardında kucak dolusu şiir ve dokunduğu milyonlarca kalp bırakarak. Yazar Hülya Soyşekerci’ye göre, hayatı boyunca şiir konusunda umut ve inançla doluydu Neruda. Hatıralarında şöyle yazmıştır: “Fakat kim öldürebilir ki şiiri. Şiir kedi gibi yedi canlıdır. İşkence ederler, sokaklarda sürüklerler, üstüne tükürürler, alay ederler, etrafını dört duvarla çevirirler, sürgüne yollarlar, fakat o bütün bunları yaşar, sonunda tertemiz bir yüzle ve gülümseyerek yeniden ortaya çıkar.” Aynı umudu ve inancı yüreğinde her daim taze ve diri tutan bir yazarla Hülya Soyşekerci’yle ölüm yıl dönümünde şair Pablo Neruda’yı konuşuyoruz.

‘ŞİİRLERİYLE DİRENDİ’

Pablo Neruda’nın şiirleriyle ilk kez nasıl tanıştığınızı anımsıyor musunuz?

Gençlik yıllarımızda başta Nâzım Hikmet, sonra Lorca, Mayakovski ve Pablo Neruda’nın şiirlerini okurduk. Neruda hem ülkesi Şili’nin toplumcu mücadelesinde yer alan, şiirleriyle emperyalizme ve sömürüye direnen bir şair olduğu için, hem de yüreğimin şairi Nâzım Hikmet’in yakın dostu olduğu için bende ilgi ve merak uyandırmıştı. Neruda’nın şiirleriyle ilk karşılaşmam, edebiyat dergileri sayfalarında oldu; sonra o yıllarda dilimize çevrilen şiir kitaplarını ve kendi hatıralarını içeren “Yaşadığımı İtiraf Ediyorum” adlı kitabını ilgiyle okudum. Onun bir sanatçı ve bir entelektüel olarak, haksızlıklara ve sömürüye karşı tavır almasını, yazdıklarıyla hayat karşısındaki duruşunun tutarlılığını takdirle karşıladım. O yıllarda tutarlılığa, sanatçı duruşu ve tavrına da çok dikkat ederdim.

‘DUYARLI BİR KUŞAKTIK’

Pablo Neruda’nın şiirlerinin ilk gençlik yıllarınızda, üniversite döneminde sizi nasıl etkilediğini anımsıyor musunuz?

Gençliğim 1970’lerin toplumsal mücadelesi ve yurtseverce çözüm arayışları içinde geçti. 1968’liler ve 1978’lilerin önemli bir kısmı, toplumsal sorunlara duyarlı, ülkesini seven, halkının daha güzel günler görmesini arzu eden, daha âdil, daha demokratik, daha güzel bir toplum hayaliyle yaşayan birer kuşaktı. Sosyal adaletin gerçekleştiği, yoksulluğun ve açlığın azaldığı, emek sömürüsünün yok olduğu, bütün halkların barış içinde, kardeşçe bir arada yaşadığı, çevre sorunlarının olmadığı, eşitlikçi ve güzel bir dünyanın özlemi ve hayaliyle yaşayan, duyarlı bir kuşaktık. Aslında bunların hepsi bir ütopyaydı, ama o günlerin devrimci romantizmi içinde, bu ütopyanın bir gün gerçekleşeceğine inanıyorduk; hatta bundan adımız gibi emindik. O arayışlar sadece siyasal toplumsal düzlemde kalmıyordu; çok okuyan bir kuşaktık biz. Sadece felsefe, sosyoloji, ekonomi -politik kitapları değil, yerli ve yabancı edebiyat eserlerini de ilgiyle okur, yorumlarda bulunurduk. O dönemde şiir kitapları da elimizden düşmezdi.

RUHA İŞLEYEN BİR ŞAİR

Pablo Neruda sizin için ne ifade ediyor?

Pablo Neruda, benim için yurtseverlik, demokrasi, sosyalizm uğruna direnen mücadeleci, güçlü bir entelektüelve aynı zamanda ruha işleyen derinlikli şiirlerin şairi anlamına geliyor.

Pablo Neruda’ya ait hangi şiir sizin için çok özel?

Onun İspanya İç Savaşı için yazdığı “Kalbimde İspanya” adlı şiirinden özellikle şu dizeler beni çok etkiliyor. “Bir de bana şiirlerin / Neden söz açmaz diye soruyorsunuz / Düşlerden, yapraklardan / Doğduğun ülkenin koca yanardağlarından? / Gelin görün sokaklar kan / Gelin görün / Sokaklar kan / Gelin görün kanı / Sokaklar boyunca akan.”

Kalbimdeki İspanya isimli şiiri sizi neden bu kadar çok etkiliyor?

Bu şiirinde anlattığı ortam, 1980 darbe öncesi Türkiye’sine ne kadar benzer duruyor. Biz de böylesine büyük acıların içinden geçen bir kuşak değil miyiz? Ayrıca şairin ve genel olarak şiir sanatının hayat karşısında duruşunu, tavrını ve seçimini de çok iyi özetliyor. Büyük toplumsal acılar yaşanırken “düşlerden, yapraklardan, yanardağlardan,” dünya güzelliklerinden söz etmenin anlamsızlığını vurguluyor.

İNANÇ VE UMUT VARDI

Pablo Neruda’nın şiirleri insanların hayatlarına nasıl dokunuyor?

Neruda, kendi halkıyla kucaklaşmış ender şairlerden biriydi. Şili’de maden işçileri yoksul kulübelerinde, meydanlarda bir araya gelerek onun şiirlerini okuyorlardı, o da işçilerin yaşantılarına ortak oluyor, kendi dizelerini onlara okuyordu. Bu şiirlerde gelecek güzel günlere dair inanç ve umut vardı. Yıllar önce bir gazetede Neruda, çevirmenlerinden Sait Maden’in şu sözlerini okumuştum: “Halkının çok sevdiği, bağrına bastığı şair, ülkesinin en uzak köşelerine gitmiş, on binlerin, yüz binlerin karşısında, ağlayan madenciler önünde şiirlerini okumuştur. “Şiirlerimi milletimin insanlarına kucak kucak dağıttım” der Neruda. Şairin halkla kucaklaşmasının çok etkileyici anlatımları bu yazılanlar. Her şair toplumda aynı yankıyı bulamaz. Neruda’nın olağanüstü başarısının, dizelerindeki iç sesi halkın yüreğindeki ortak sese uyarlamadaki büyük ustalıktan kaynaklandığını düşünüyorum. Çevrildiği dillerde de çok sevildi Neruda. Duygusal aşk şiirleri de sosyalist mücadeleye adadığı şiirleri de dünya halklarında yankı buldu.

ŞİİRİN ETKİSİ KALICI VE DERİNDİR!

Pablo Neruda yaşadığı dönemde ülkesinde yasaklı bir yazardı. Bir şair neden siyasi otorite için bu kadar büyük bir tehdit oluşturur? Neden siyasi erk, şiirden ve sözcüklerden bu kadar çok korkuyor?

Şiirin etkisi uzun, kalıcı ve derindir, sanırım ondan. Büyük şairler, yaşadıkları dönemde çoğu zaman büyük acılar çeker, ama şiirleri ebediyen yaşarlar. Nâzım Hikmet de hayatının önemli bir kısmını hapiste geçirdi, ona pek çok suç isnat edildi. Ama şimdi gördüğümüz gibi, Nâzım’ın şiirlerini toplumun her kesimi, her düşünceden insan ilgiyle okuyor.

Pablo Neruda’nın şiirleriyle ilgili olarak yaşanan, sizin başınızdan geçen ya da tanık olduğunuz bir olay ya da herhangi bir anı var mı?

Gençliğimde beni en çok etkileyen şairlerdendi Neruda. Baskıya, adaletsizliğe, sömürüye, haksızlığa direnişiyle, onu ve Nâzım’ı hep yan yana getirir; şiirlerini bir arada okurdum. Ayrıca duygusal şiirleri de ruha incecik işleyen dizelerle doluydu: “Bu gece en hüzünlü şiirleri yazabilirim/ Duymak yitirdiğimi, ah, daha neler neler/ Geceyi duymak, onsuz daha ulu geceyi / Çimenlere düşen çiy yazdığım bu dizeler/ Yürek zor katlanıyor onu yitirmelere / Uzaklarda birinin söylediği türküler...” Bir de şunu anımsıyorum; gençliğimizdeki miting ve yürüyüşlerde açılan pankartlarda onun Canto General adlı şiirinin son dizesi yazılırdı sıklıkla: “Biz halkız / Yeniden doğarız ölümlerde”

‘UMUDU SÜZMEK’

Pablo Neruda sizi nasıl etkiledi? Yazdığı şiirler dünyaya bakışınızı nasıl değiştirdi, dönüştürdü? Hayatınıza nasıl pencereler açtı? İyi edebiyat eserleri insanı ve toplumu değiştiren ve dönüştüren bir gizil güç taşırlar. Pablo Neruda’nın yapıtları da bana umudu, gelecek güzel günlere dair inancı, her şeye karşın bir gün karanlığın içinden güneşin doğacağına dair olumlu düşünceleri aşıladı, dünyaya bakışımı olumlu yönde değiştirdi. Çünkü onun gibi hayatın diyalektiğini kendine rehber edinmiş olanlar, acıların içinden umudu süzmeyi de, insana dair inancını yitirmemeyi de iyi bilirler.

‘FAŞİZME DİRENDİ’

Neden Pablo Neruda bütün dünyada bu kadar çok seviliyor? Yazdığı şiirler zamanla neden unutulmuyor ve anlam bakımından gücünden hiçbir şey kaybetmiyor? Yıllar geçtikçe şiirleri unutulacağına, onun yazdığı eserlere duyulan sevgi giderek güçleniyor. Neden yazdıkları sanki şimdi yazılmışçasına tazeliğini koruyor? Bu sorunun pek çok açıdan yanıtları olabilir diye düşünüyorum. Bence onun şiirlerinin sevilmesini ve unutulmamasını sağlayan başlıca nitelik, onların evrenselliğidir. Neruda, şiirlerinde insanı, insanlığı dile getirmiş; insanın acılarını, sevinçlerini, aşklarını, düş kırıklıklarını anlatmıştır. Toplumsal acılarla harmanlamıştır o bireysel duyguları. En önemlisi de yaşadığı çağa tanıklık etmiştir Neruda. Şili’de Allende’nin acımasız bir darbeyle devrilmesi üzerine, demokrasi mücadelesini hiç bırakmamış, faşizme karşı temel insani ve toplumsal değerleri dile getirmiştir.

Günümüzde, sosyal medyada maalesef çok sayıda Pablo Neruda imzalı şiir dolaşıyor. Bunların Pablo Neruda’ya ait gerçek şiirler olduğunu nasıl anlayabiliriz?

Sosyal medyayı kaynak olarak dikkate almamak gerekir. En iyi kaynak; Neruda’nın Hilmi Yavuz, Sait Maden, Enver Gökçe gibi şairlerimiz tarafından çevrilen şiirlerini içeren kitaplarıdır elbette.

Yorumlar (0)
Günün Karikatürü Tümü
banner96
banner178
15°
parçalı bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 32 70
2. Fenerbahçe 33 66
3. Galatasaray 32 62
4. Trabzonspor 33 58
5. Alanyaspor 33 52
6. Gaziantep FK 32 50
7. Hatayspor 32 49
8. Karagümrük 33 49
9. Sivasspor 32 47
10. Göztepe 33 46
11. Antalyaspor 33 42
12. Konyaspor 32 40
13. Ankaragücü 32 36
14. Rizespor 32 36
15. Kasımpaşa 33 36
16. Malatyaspor 32 34
17. Başakşehir 32 33
18. Kayserispor 32 33
19. Gençlerbirliği 32 31
20. Erzurumspor 33 28
21. Denizlispor 32 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 29 60
2. Samsunspor 29 57
3. Adana Demirspor 29 55
4. Altay 29 53
5. Altınordu 29 52
6. İstanbulspor 29 51
7. Ankara Keçiörengücü 29 49
8. Ümraniye 29 41
9. Tuzlaspor 29 41
10. Bursaspor 29 40
11. Bandırmaspor 29 39
12. Boluspor 29 35
13. Balıkesirspor 29 32
14. Adanaspor 29 31
15. Menemenspor 29 30
16. Akhisar Bld.Spor 29 25
17. Ankaraspor 29 22
18. Eskişehirspor 29 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 31 63
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 31 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 31 49
8. Everton 29 47
9. Arsenal 31 45
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Burnley 31 33
16. Brighton 30 32
17. Newcastle 31 32
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 31 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 30 67
2. Real Madrid 30 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 30 61
5. Real Sociedad 30 47
6. Real Betis 30 47
7. Villarreal 30 46
8. Granada 30 39
9. Levante 30 38
10. Celta de Vigo 30 37
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 30 34
14. Osasuna 30 34
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 30 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23
Anket Tümü
Sizce Türkiye'nin en önemli ana gündemi ne olmalı?