‘Büyük şairler acı çeker şiirleri ise ebedi yaşar!’

Yazarımız Seval Deniz Karahaliloğlu, dünya edebiyatının büyük şairi Pablo Neruda’yı ölüm yıl dönümünde, onun umudunu ve inancını yüreğinde her daim taze ve diri tutan yazar Hülya Soyşekerci ile konuştu.

KÜLTÜR SANAT 30.09.2020, 10:33 30.09.2020, 10:49
‘Büyük şairler acı çeker şiirleri ise ebedi yaşar!’

23 Eylül 1973’de Şili Santiago’da aramızdan ayrıldı büyük şair Pablo Neruda. Ardında kucak dolusu şiir ve dokunduğu milyonlarca kalp bırakarak. Yazar Hülya Soyşekerci’ye göre, hayatı boyunca şiir konusunda umut ve inançla doluydu Neruda. Hatıralarında şöyle yazmıştır: “Fakat kim öldürebilir ki şiiri. Şiir kedi gibi yedi canlıdır. İşkence ederler, sokaklarda sürüklerler, üstüne tükürürler, alay ederler, etrafını dört duvarla çevirirler, sürgüne yollarlar, fakat o bütün bunları yaşar, sonunda tertemiz bir yüzle ve gülümseyerek yeniden ortaya çıkar.” Aynı umudu ve inancı yüreğinde her daim taze ve diri tutan bir yazarla Hülya Soyşekerci’yle ölüm yıl dönümünde şair Pablo Neruda’yı konuşuyoruz.

‘ŞİİRLERİYLE DİRENDİ’

Pablo Neruda’nın şiirleriyle ilk kez nasıl tanıştığınızı anımsıyor musunuz?

Gençlik yıllarımızda başta Nâzım Hikmet, sonra Lorca, Mayakovski ve Pablo Neruda’nın şiirlerini okurduk. Neruda hem ülkesi Şili’nin toplumcu mücadelesinde yer alan, şiirleriyle emperyalizme ve sömürüye direnen bir şair olduğu için, hem de yüreğimin şairi Nâzım Hikmet’in yakın dostu olduğu için bende ilgi ve merak uyandırmıştı. Neruda’nın şiirleriyle ilk karşılaşmam, edebiyat dergileri sayfalarında oldu; sonra o yıllarda dilimize çevrilen şiir kitaplarını ve kendi hatıralarını içeren “Yaşadığımı İtiraf Ediyorum” adlı kitabını ilgiyle okudum. Onun bir sanatçı ve bir entelektüel olarak, haksızlıklara ve sömürüye karşı tavır almasını, yazdıklarıyla hayat karşısındaki duruşunun tutarlılığını takdirle karşıladım. O yıllarda tutarlılığa, sanatçı duruşu ve tavrına da çok dikkat ederdim.

‘DUYARLI BİR KUŞAKTIK’

Pablo Neruda’nın şiirlerinin ilk gençlik yıllarınızda, üniversite döneminde sizi nasıl etkilediğini anımsıyor musunuz?

Gençliğim 1970’lerin toplumsal mücadelesi ve yurtseverce çözüm arayışları içinde geçti. 1968’liler ve 1978’lilerin önemli bir kısmı, toplumsal sorunlara duyarlı, ülkesini seven, halkının daha güzel günler görmesini arzu eden, daha âdil, daha demokratik, daha güzel bir toplum hayaliyle yaşayan birer kuşaktı. Sosyal adaletin gerçekleştiği, yoksulluğun ve açlığın azaldığı, emek sömürüsünün yok olduğu, bütün halkların barış içinde, kardeşçe bir arada yaşadığı, çevre sorunlarının olmadığı, eşitlikçi ve güzel bir dünyanın özlemi ve hayaliyle yaşayan, duyarlı bir kuşaktık. Aslında bunların hepsi bir ütopyaydı, ama o günlerin devrimci romantizmi içinde, bu ütopyanın bir gün gerçekleşeceğine inanıyorduk; hatta bundan adımız gibi emindik. O arayışlar sadece siyasal toplumsal düzlemde kalmıyordu; çok okuyan bir kuşaktık biz. Sadece felsefe, sosyoloji, ekonomi -politik kitapları değil, yerli ve yabancı edebiyat eserlerini de ilgiyle okur, yorumlarda bulunurduk. O dönemde şiir kitapları da elimizden düşmezdi.

RUHA İŞLEYEN BİR ŞAİR

Pablo Neruda sizin için ne ifade ediyor?

Pablo Neruda, benim için yurtseverlik, demokrasi, sosyalizm uğruna direnen mücadeleci, güçlü bir entelektüelve aynı zamanda ruha işleyen derinlikli şiirlerin şairi anlamına geliyor.

Pablo Neruda’ya ait hangi şiir sizin için çok özel?

Onun İspanya İç Savaşı için yazdığı “Kalbimde İspanya” adlı şiirinden özellikle şu dizeler beni çok etkiliyor. “Bir de bana şiirlerin / Neden söz açmaz diye soruyorsunuz / Düşlerden, yapraklardan / Doğduğun ülkenin koca yanardağlarından? / Gelin görün sokaklar kan / Gelin görün / Sokaklar kan / Gelin görün kanı / Sokaklar boyunca akan.”

Kalbimdeki İspanya isimli şiiri sizi neden bu kadar çok etkiliyor?

Bu şiirinde anlattığı ortam, 1980 darbe öncesi Türkiye’sine ne kadar benzer duruyor. Biz de böylesine büyük acıların içinden geçen bir kuşak değil miyiz? Ayrıca şairin ve genel olarak şiir sanatının hayat karşısında duruşunu, tavrını ve seçimini de çok iyi özetliyor. Büyük toplumsal acılar yaşanırken “düşlerden, yapraklardan, yanardağlardan,” dünya güzelliklerinden söz etmenin anlamsızlığını vurguluyor.

İNANÇ VE UMUT VARDI

Pablo Neruda’nın şiirleri insanların hayatlarına nasıl dokunuyor?

Neruda, kendi halkıyla kucaklaşmış ender şairlerden biriydi. Şili’de maden işçileri yoksul kulübelerinde, meydanlarda bir araya gelerek onun şiirlerini okuyorlardı, o da işçilerin yaşantılarına ortak oluyor, kendi dizelerini onlara okuyordu. Bu şiirlerde gelecek güzel günlere dair inanç ve umut vardı. Yıllar önce bir gazetede Neruda, çevirmenlerinden Sait Maden’in şu sözlerini okumuştum: “Halkının çok sevdiği, bağrına bastığı şair, ülkesinin en uzak köşelerine gitmiş, on binlerin, yüz binlerin karşısında, ağlayan madenciler önünde şiirlerini okumuştur. “Şiirlerimi milletimin insanlarına kucak kucak dağıttım” der Neruda. Şairin halkla kucaklaşmasının çok etkileyici anlatımları bu yazılanlar. Her şair toplumda aynı yankıyı bulamaz. Neruda’nın olağanüstü başarısının, dizelerindeki iç sesi halkın yüreğindeki ortak sese uyarlamadaki büyük ustalıktan kaynaklandığını düşünüyorum. Çevrildiği dillerde de çok sevildi Neruda. Duygusal aşk şiirleri de sosyalist mücadeleye adadığı şiirleri de dünya halklarında yankı buldu.

ŞİİRİN ETKİSİ KALICI VE DERİNDİR!

Pablo Neruda yaşadığı dönemde ülkesinde yasaklı bir yazardı. Bir şair neden siyasi otorite için bu kadar büyük bir tehdit oluşturur? Neden siyasi erk, şiirden ve sözcüklerden bu kadar çok korkuyor?

Şiirin etkisi uzun, kalıcı ve derindir, sanırım ondan. Büyük şairler, yaşadıkları dönemde çoğu zaman büyük acılar çeker, ama şiirleri ebediyen yaşarlar. Nâzım Hikmet de hayatının önemli bir kısmını hapiste geçirdi, ona pek çok suç isnat edildi. Ama şimdi gördüğümüz gibi, Nâzım’ın şiirlerini toplumun her kesimi, her düşünceden insan ilgiyle okuyor.

Pablo Neruda’nın şiirleriyle ilgili olarak yaşanan, sizin başınızdan geçen ya da tanık olduğunuz bir olay ya da herhangi bir anı var mı?

Gençliğimde beni en çok etkileyen şairlerdendi Neruda. Baskıya, adaletsizliğe, sömürüye, haksızlığa direnişiyle, onu ve Nâzım’ı hep yan yana getirir; şiirlerini bir arada okurdum. Ayrıca duygusal şiirleri de ruha incecik işleyen dizelerle doluydu: “Bu gece en hüzünlü şiirleri yazabilirim/ Duymak yitirdiğimi, ah, daha neler neler/ Geceyi duymak, onsuz daha ulu geceyi / Çimenlere düşen çiy yazdığım bu dizeler/ Yürek zor katlanıyor onu yitirmelere / Uzaklarda birinin söylediği türküler...” Bir de şunu anımsıyorum; gençliğimizdeki miting ve yürüyüşlerde açılan pankartlarda onun Canto General adlı şiirinin son dizesi yazılırdı sıklıkla: “Biz halkız / Yeniden doğarız ölümlerde”

‘UMUDU SÜZMEK’

Pablo Neruda sizi nasıl etkiledi? Yazdığı şiirler dünyaya bakışınızı nasıl değiştirdi, dönüştürdü? Hayatınıza nasıl pencereler açtı? İyi edebiyat eserleri insanı ve toplumu değiştiren ve dönüştüren bir gizil güç taşırlar. Pablo Neruda’nın yapıtları da bana umudu, gelecek güzel günlere dair inancı, her şeye karşın bir gün karanlığın içinden güneşin doğacağına dair olumlu düşünceleri aşıladı, dünyaya bakışımı olumlu yönde değiştirdi. Çünkü onun gibi hayatın diyalektiğini kendine rehber edinmiş olanlar, acıların içinden umudu süzmeyi de, insana dair inancını yitirmemeyi de iyi bilirler.

‘FAŞİZME DİRENDİ’

Neden Pablo Neruda bütün dünyada bu kadar çok seviliyor? Yazdığı şiirler zamanla neden unutulmuyor ve anlam bakımından gücünden hiçbir şey kaybetmiyor? Yıllar geçtikçe şiirleri unutulacağına, onun yazdığı eserlere duyulan sevgi giderek güçleniyor. Neden yazdıkları sanki şimdi yazılmışçasına tazeliğini koruyor? Bu sorunun pek çok açıdan yanıtları olabilir diye düşünüyorum. Bence onun şiirlerinin sevilmesini ve unutulmamasını sağlayan başlıca nitelik, onların evrenselliğidir. Neruda, şiirlerinde insanı, insanlığı dile getirmiş; insanın acılarını, sevinçlerini, aşklarını, düş kırıklıklarını anlatmıştır. Toplumsal acılarla harmanlamıştır o bireysel duyguları. En önemlisi de yaşadığı çağa tanıklık etmiştir Neruda. Şili’de Allende’nin acımasız bir darbeyle devrilmesi üzerine, demokrasi mücadelesini hiç bırakmamış, faşizme karşı temel insani ve toplumsal değerleri dile getirmiştir.

Günümüzde, sosyal medyada maalesef çok sayıda Pablo Neruda imzalı şiir dolaşıyor. Bunların Pablo Neruda’ya ait gerçek şiirler olduğunu nasıl anlayabiliriz?

Sosyal medyayı kaynak olarak dikkate almamak gerekir. En iyi kaynak; Neruda’nın Hilmi Yavuz, Sait Maden, Enver Gökçe gibi şairlerimiz tarafından çevrilen şiirlerini içeren kitaplarıdır elbette.

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner218
Günün Karikatürü Tümü
banner96
banner177
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 15 39
2. Fenerbahçe 15 27
3. Konyaspor 14 26
4. Hatayspor 15 26
5. Başakşehir 15 25
6. Alanyaspor 15 24
7. Galatasaray 15 23
8. Karagümrük 15 22
9. Beşiktaş 15 21
10. Adana Demirspor 15 20
11. Sivasspor 15 19
12. Giresunspor 15 19
13. Kayserispor 15 19
14. Altay 15 18
15. Antalyaspor 15 18
16. Gaziantep FK 14 18
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 14 11
19. Kasımpaşa 15 11
20. Rizespor 15 10
Takımlar O P
1. Erzurumspor 13 28
2. Ümraniye 14 27
3. Ankaragücü 14 27
4. Eyüpspor 14 27
5. Bandırmaspor 14 25
6. Samsunspor 14 22
7. Tuzlaspor 13 21
8. İstanbulspor 14 20
9. Kocaelispor 14 20
10. Gençlerbirliği 14 20
11. Boluspor 14 19
12. Adanaspor 15 19
13. Bursaspor 14 17
14. Menemenspor 13 17
15. Manisa FK 15 17
16. Denizlispor 14 15
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 15 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Man City 15 35
2. Liverpool 15 34
3. Chelsea 15 33
4. West Ham 15 27
5. Tottenham 14 25
6. M. United 15 24
7. Arsenal 14 23
8. Wolverhampton 15 21
9. Brighton 15 20
10. Aston Villa 15 19
11. Leicester City 15 19
12. Brentford 15 17
13. Crystal Palace 15 16
14. Leeds United 15 16
15. Southampton 15 16
16. Everton 14 15
17. Watford 15 13
18. Burnley 14 10
19. Newcastle 15 10
20. Norwich City 15 10
Takımlar O P
1. Real Madrid 16 39
2. Sevilla 15 31
3. Real Betis 16 30
4. Atletico Madrid 15 29
5. Real Sociedad 16 29
6. Rayo Vallecano 16 27
7. Barcelona 15 23
8. Valencia 16 22
9. Osasuna 16 21
10. Athletic Bilbao 15 20
11. Espanyol 16 20
12. Mallorca 16 19
13. Villarreal 15 16
14. Celta de Vigo 16 16
15. Granada 15 15
16. Elche 16 15
17. Deportivo Alaves 15 14
18. Cádiz 16 12
19. Getafe 15 10
20. Levante 16 8
banner178
Anket Tümü
Olası bir erken seçimde veya 2023'te Millet İttifakı'nın Cumhurbaşkanı adayı kim olmalı?