12.02.2022, 08:04

Köyden metropole İzmir: Osmanlı çağları ve İzmir’in yeniden biçimlenişi

Geçen yazıda bahsettiğim üzere Umur Bey’in akınları Haçlılarca durdurulmuş, İzmir merkezli gaza faaliyetleri çökmüştür. Bu yenilgi sonucunda ise fatihan taraftarlar kaybetmiştir. Fakat az zaman sonra yeni bir liderlik kendisini gösterir. Bu ahval içinde Egeli gaziler Kuzeydeki dinamik bir lidere, Orhan’ın yanına gider.

Orhan Gazi de babasının sahip olduğu fetihgarlık karizmasını devam ettirecek, sonra bayrağı nesline aktarıp büyük fetihlerin önünü açacaktır. Lakin İzmir’de Umur galip gelseydi, Orhan da ikinci planda kalacak, İzmir gazanın merkezi olacaktır. Zira zaten Osmanlı akıncıları da Umur’un Trakya seferlerine iştigal etmektedir. Fakat Umur’un kaybı, Aydınoğlu’nun yani Ege bölgesinin gazaya sırt çevirişi şimdi Marmara’daki beyliği parlatmıştır. Orhan da fırsatını bilmiş, önce Karesi–Balıkesir bölgesini ve gazilerini saflarına katmış, sonra da Gelibolu üzerinden Rumeli’ye akmasını bilmiştir.

İşte İzmir, 1340’larının sonunda böylesi tarihi bir süreci yaşamıştır. Tarihin alternatifi nasıl olur? Elbette bunu ilmi açıdan bilmek imkansızdır. Yani İzmir merkezli gaza başarılı olsaydı Umur Bey ve evlatları neler yapardı? İzmir, aynı Osmanlı’nın Bursa’sı ve Edirne’si gibi mi olurdu? Sonradan İstanbul’un lehine gücünü – önemini kaybeder miydi? Yani İzmir merkezli gazanın kaybı, bugün bizler için tali bir mesele midir? Ya da belki de İzmir’den İstanbul’a başkent hiç taşınmaz, İstanbul ve genel olarak Marmara bölgesi Ege’den sonra ikincil bir konumda mı olurdu? Elbette bunların cevabı herkes için değişebilir. Lakin kesin olan İzmir’de bir zamanlar bir gaza liderliğinin doğduğu, zamanında Osmanlıların bile İzmir’den koordine edilen seferleri ilgiyle takip edip, İzmir’in Beyini takip ettikleridir.

Nihayetinde de İzmir’in tarihi de Umur Bey’in kaybetmesi ile değişmiş, tarih Osmanlıların yüzüne gülmüş, Bursa, sonra Edirne ve nihayetinde de İstanbul merkezli olarak Osmanlı gücü serpilmiş ve Oğuz-Türk tarihinin başat konusu haline gelmiştir. Osmanlıların hakimiyeti ise aynı eskinin Bizans’ı gibi Ege’yi etkilemiştir.

Bu tarih ise şöylece vuku bulur; Osmanlı çağları, özellikle Fatih Mehmet sonrasında Ege’de bir barış dönemi yaşanır. Ekonomi serpilir. Üretim ve nüfus adım adım artar. Lakin bu dönemde, bu ekonomik aktiviteden Ege’nin kıyı şehirleri gerekli payı pek alamaz. Nitekim bilhassa kıyılarda ticari imkanlar kısıtlıdır. Çünkü bölgenin üretiminin çoğu Osmanlı’nın büyük başkenti İstanbul’a gider. Hatta bu eğilim bölgenin dış ticaretini de değiştirir. Buna göre Osmanlı öncesinde Latinler tarafından alınan üretim malları şimdi yeni dönemde Osmanlılar tarafından iç ticarete yönlendirildiğinden dolayı dış ticaret de geriler.

Fakat dış ticaretteki gerileme yine de göreli bir gerilemedir. Kayıtlara bakılınca İzmir dahil diğer tüm kıyılar aslında gelişir. Fakat gelişim tekrar edilmesi gerekirse iç ticaret sayesindedir. Bu bir bakıma iyi bir bakıma kötüdür. İyidir, çünkü daha bağımsızdır. Kötüdür, İstanbul’daki bir hapşırma İzmir’i felç etmeye yeterde artar.

İzmir de bu ahval içinde yoluna devam eder. Dönemin gereği büyükçe bir liman olamaz. 17. yy ’da yazan Evliye Çelebi’nin betimlemesindeki gibi İzmir büyük bir köyden farksızdır. Her ne kadar kayıtlarda İzmir’e bağlı gümrük vergileri hatırı sayılır bir rakamı bize gösterse de bu bir yekundur. Çeşme’den Foça’ya ve Ayasulug’a kadar geniş bir bölgeyi kapsar. Yani dönemin ticari pratiği, iç Ege’de üretim yapıp bunu mümkün olduğu kadar yakından İstanbul’a ya da oradan izinli yabancılara, merkezin yani İstanbul’un belirlediği fiyata satmaktır. Bu sistemde bölgesel ve uluslararası ticareti örgütleyecek geniş bir liman burjuvasının çıkması da pek mümkün değildir. Lakin bu hep böyle gitmeyecek, yeni bir burjuvanın doğuşu için bazı koşullar da arkada pişecektir. Bu yeni şartlar, İzmir’i ve buradan hareketle Türkiye’nin tarihi değiştirmeye içten içe başlayacaktır. (Yazının devamı haftaya)

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
Günün Karikatürü Tümü
banner96
banner177
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31
Anket Tümü
Olası bir erken seçimde veya 2023'te Millet İttifakı'nın Cumhurbaşkanı adayı kim olmalı?