04.08.2021, 09:29

Kim yaktıysa yaktı, söndürecek nerede?

Osmanlı, İstanbul defalarca yanınca “bu iş böyle olmuyor” diyerek İstanbul’da bir tulumbacı teşkilatı kurduğunda, Ege neredeyse yüz yıllardır kendi başının çaresine bakıyordur yangınlar konusunda. Şehre ecnebiler gelip zenginliklerini de şehirde yemeye başladıklarında, bir hal olur ve o zamanlar İzmir’de hizmet veren başta İngiliz olmak üzere birçok ulustan sigorta şirketi, bu gündelik hayatta kanıksanmış yangınların hasarını azaltmak adına kendi itfaiye teşkilatlarını kurarlar. İzmir, belediyenin kurulduğu 1880 yıllarına kadar tamamen özel şirketlerin parasıyla işletilen bir yangın teşkilatıyla korunur. Belediyenin kurulmasından sonra tüm bu özel itfaiye teşkilatları “GrosKoviç Yusude” adlı bir Macar itfaiye uzmanının emrinde toplanır.

1897 yılında, Mezarlık başında, Kadifekale’nin henüz başladığı yerde bulunan Yusuf Dede mevkiine şehre hakim bir yere bir itfaiye kulesi yapılır. Şehir 1763’te, 1772’de ve 1845’de baştan aşağıya yandığından, yangınların genelde nereden çıktığına hasıldır insanlar. “Yaz boyunca kuruyan damlar, patlıcan közlemeler” Velhasıl şehirde bir yangın çıktığında bu kuleden atılan top atışı, ramazan günlerinde iftarı haber vermek için de kullanılacaktır. İzmir itfaiyesinin, buharla su pompalayan ve şehirlilerin “vapuraki” adını verdikleri bir cihazı da vardır. Şehir kavurucu Ege sıcakları ile her yaz kavrulduğundan, eylül ekim ayları gibi bir kıvılcımla tutuşabilecek kıvamdadır. Ve her sene büyüğüyle-küçüğüyle bir yangın şehre sonbaharın geldiğini haber verir.

1922 yılının son baharında çıkan büyük yangın ilk başta her sene olan gibi görülse de Mösyö Greskoviç sonradan "itfaiyenin otuz senelik istatistik cetvelinde görülmemiş bir mahiyet arz ediyordu”.  Yazacaktır.

13 Eylül gününün ikindisiydi ilk ateş gözüktüğünde. O zamanlar Basmane’de bir anaokulu olan Amerikan kolejinin müdüresi Minnie Mills pencereden sahil tarafına bakmış ve Ermeni mahallesinden dumanların yükselmeye başladığını görmüştü. Ama tam olarak aynı anda, başka yerlerden de tutuşmaya başlamıştı İzmir. Kundakçılık bir yana, aynı sıcaklıkta aynı maddelerin aynı anda tutuşması kadar doğal bir şey yoktur hayatta. Ki aslında hep bu mevsimde, yaz sonunda İzmir yaz güneşinin ışınlarıyla kurumuşken yangın çıkardı şehirde. Zaten şehir dar sokakları, güneşten korunmak için açılan kumaşları, örtüler, tenteler derken yanmak için yapılmış bir şehir gibiydi. Ama 1922’deki yangın başkaydı.

13 Eylül’de başlayan ve 22 Eylül’e kadar 9 gün süren yangın, beş dilin aynı anda konuşulduğu, ezan sesleri ile çan seslerinin birbirine karışabildiği, herkesin birbiriyle kavgalı ve herkesin birbiriyle düşman olduğu bu belki de tarihin ufak ve en ilginç şehrini tarihe karıştıracaktı. Yangın şimdinin fuar lunaparkının olduğu yerde, Ermeni mahallesinde başlamıştı. Bir ucu şimdiki Konak Pier’in orada, diğer ucu şimdinin subay evine kadar olan tüm sahil şeridi, Alsancak garına giden tren raylarından sahil arasındaki tüm mahalleler yanmıştı. Artık Frenk Caddesi, Fasula Meydanı, Boyacı Deresinin kadim ağaçları, Aya Fotini ile birlikte onlarca kilise, okul hastane yok oldu. Yangının faturası İzmir’e o kadar ağır olmuştu ki, genç cumhuriyet neredeyse 30 yıl molozları kaldırmakta, yeni bir şehir inşa etmekte zorlandı.

Yangından önce “açık şehir” ilan edilen şehre Nurettin Paşa vali olarak atanmış onun da yaptığı ilk icraatlardan birisi yangın teşkilatını lağvetmek olmuştu. Ki Greskoviç’in altında birçok Rum itfaiyeci çalışıyor onlar da şehrin içine düştüğü kargaşa ortamında kendilerine bir yol arıyorlardı. İzmir yangını söndürülebilir miydi? Savaş olmasaydı, işler karışmasaydı evet söndürebilirdi. Hiçbir zaman İzmir’in neden söndürülmediği, nasıl söndürülmediği konuşulmadı. Bu uğurda, “düşman şehri yaktı” gibi delilsiz savlara tutunuldu. Ve neredeyse yüz senedir “İzmir’i kim yaktı” sorusu üzerinde konuşularak gerçekten yönetim zaafiyetinin nelere neden olabileceği üzerinde hiç konuşulmadı. En nihayetinde “kötü bir yöneticinin felaket” getirebileceği fikri “kötülerin seçilmesine mani olalıma” gidebilirdi.

Ki velev ki bir zaman yolculuğu makinesinde gideyim geçmişe, 1950’lere kadar molozlarını kaldırmayan, kaldırmak için bir bütçe ayırmayan bizim hükümetimizdi. Yangından kurtulan güzeller güzeli İtalyan kolejini yıktırtan, Fasula meydanına o sıradan rektörlük binasını yaptırtan, Kordon’a on katlı apartmanlar yapan, denizin havasını bir set gibi engelleyen yine bizdik. Yanan arsada kurulan ormanı, Cumhuriyet Meydanının arkasındaki koruluğu Efes oteline veren, şehrin en güzel yerini ortalama İzmirlinin giremeyeceği bir otele çeviren, denizi yüzülmez kılan, İzmir kalabalıklaşırken tüm kanalizasyonu körfeze veren ve bunun sorun olmayacağını düşünen bizdik. İzmir’i beslemesi gereken Bayraklı bostanlarına fabrikalar kurduran, Sananın körfezi kirletmesine mani olmayan yine bizdik. Bu fabrikalara ucuz iş gücü olsun diye insanların doğudan şehre gelmesini sağlayan, onlara kalacak yerler vermeyen, gecekondular yapmalarına izin veren, bu gecekonduları oy nedeniyle imarlaştıran yine bizdik. Yani velev ki ben çıkardım yangını, siz söndürdünüz mü?

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
Günün Karikatürü Tümü
banner96
banner177
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 15 39
2. Konyaspor 14 26
3. Hatayspor 14 26
4. Fenerbahçe 14 24
5. Alanyaspor 15 24
6. Galatasaray 15 23
7. Başakşehir 14 22
8. Karagümrük 14 22
9. Beşiktaş 15 21
10. Adana Demirspor 15 20
11. Sivasspor 15 19
12. Antalyaspor 14 18
13. Altay 15 18
14. Gaziantep FK 14 18
15. Giresunspor 14 16
16. Kayserispor 14 16
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 14 11
19. Kasımpaşa 15 11
20. Rizespor 14 10
Takımlar O P
1. Erzurumspor 13 28
2. Ümraniye 13 27
3. Ankaragücü 14 27
4. Eyüpspor 14 27
5. Bandırmaspor 14 25
6. Tuzlaspor 13 21
7. İstanbulspor 14 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Gençlerbirliği 14 20
10. Samsunspor 13 19
11. Adanaspor 15 19
12. Menemenspor 13 17
13. Boluspor 13 16
14. Denizlispor 13 15
15. Bursaspor 13 14
16. Manisa FK 14 14
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 14 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Man City 15 35
2. Liverpool 15 34
3. Chelsea 15 33
4. West Ham 15 27
5. Arsenal 14 23
6. Tottenham 13 22
7. M. United 14 21
8. Wolverhampton 15 21
9. Brighton 15 20
10. Leicester City 14 19
11. Crystal Palace 14 16
12. Brentford 14 16
13. Aston Villa 14 16
14. Southampton 15 16
15. Everton 14 15
16. Leeds United 14 15
17. Watford 15 13
18. Burnley 14 10
19. Newcastle 15 10
20. Norwich City 14 10
Takımlar O P
1. Real Madrid 16 39
2. Sevilla 15 31
3. Real Betis 16 30
4. Atletico Madrid 15 29
5. Real Sociedad 16 29
6. Rayo Vallecano 15 24
7. Barcelona 15 23
8. Athletic Bilbao 15 20
9. Espanyol 15 20
10. Osasuna 15 20
11. Valencia 15 19
12. Mallorca 16 19
13. Villarreal 15 16
14. Celta de Vigo 15 16
15. Granada 15 15
16. Deportivo Alaves 15 14
17. Elche 15 12
18. Cádiz 15 12
19. Getafe 15 10
20. Levante 15 7
banner178
Anket Tümü
Olası bir erken seçimde veya 2023'te Millet İttifakı'nın Cumhurbaşkanı adayı kim olmalı?