22.11.2021, 21:03

Harf Devrimi ve Osmanlıca

Bu ay başında Harf Devriminin yıl dönümünü kutladık. Bu kutlamalar vesilesiyle bu devriminin ne olduğu üzerine tekrar kafa yordum.

Harf devrimi kısaca, o zamana kadar kullanılan alfabenin değiştirilmesi, Latin temelli yeni bir alfabeye geçilmesiydi. Bu alfabe de şu an okuduğunuz bu metnin bu haliyle olmasını sağladı. Örneğin şu siyasi slogan; “Her şey çok güzel olacak” eğer ki harf devrimi yapılmasaydı şöyle yazılacaktı; “حر شي جوق كوزل اولاجاق

Buradan görüldüğü gibi de Arap alfabesi temelli olan Osmanlı ya da eski yazı alfabesi, temel görünümüyle Arapça’ya benzemekteydi. İşte harf devrimi de bu görünümlü yazıyı değiştirdi, Fransızca ve İngilizce gibi dillerin alfabelerine benzetti. Lakin bu noktada bazı işler karıştı. Yani, toplumun popüler bilgisinde, Osmanlıca’nın ne olduğu unutuldu ve Osmanlıca sanki bir çeşit Arapça – Farsça karışımıymış gibi algılandı. Hâlbuki bu doğru değildi.

Nitekim eski yazı ile yazılan Osmanlı dönemi düz metinlerin çoğu, eğer ki Türkçe iseler (ki çoğu eser Türkçedir) günümüz okurunun anlayabileceği metinlere yaklaşmaktadır. Örneğin Kâtip Çelebi bunların meşhurlarındandır. Nitekim 3. Murat da bilgi içerikli metinlerin herkesin anladığı ve bildiği Türkçe’de yazılmasını istemiştir. Yani Osmanlıca metinler, Türkçe’nin Arap alfabesi temelli bir sistemle yazılmış halleridir. Zaten yukarıda, ‘her şey çok güzel olacak’ sloganının Osmanlıca hali görünür, lakin Arapçası da dikkatli bir okurun göreceği gibi pek farklıdır. Zira şu şekilde yazılır; كل شيء سيكون لطيفا جدا

Dolayısıyla Osmanlıca yazım, Arapça temelli bir alfabeyi kullanan Türkçe bir yazımdır. Öyleyse harf devrimi ne yapmıştır? İşte burada alfabe sistemlerin tarih içindeki gelişimi bize yol gösterecektir.

Günümüzde kullanılan alfabeler iki uçlu bir skala içinde dizilir. Bunların bir ucunda Çin yazısı vardır. Diğer ucunda da günümüz Latin temelli İskandinav alfabeleri yer alır. Bu skalada ilgili dil ile dilin yazımında kullanılan alfabenin özelliklerinin kombinasyonu dikkate alınır. Buna göre Çin yazısı kavram bazlı bir alfabedir. İfadeler direkt kavramların verilmesiyle okura sunulur. Nitekim Çin yazısında resimlerle kavramlar aktarılarak metinler inşa edilir.

Bunun diğer ucunda da İskandinav kullanımı yer alır. Buradaki kullanımda alfabenin konuşulan dildeki sesleri tam vermesine dikkat edilir. Nihayetinde alfabelerin tarihi seyri de Çin ve Mısır hiyeroglifleri gibi kavram bazlı alfabelerden seslerin verilmesine dayalı fonetik bazlı alfabelere yani Latin ve Grek alfabesine doğru yol almıştır. Nitekim günümüzün yaygın yazılı kültürü de yazılı eserlerde sesin verilmesine dayanır. Nihayetinde Japonya’daki alfabe inkılaplarının da gösterdiği gibi fonetiğin daha rahat verilebildiği yazı sistemlerine rağbet yüksektir.

Zaten tarihte ilk olarak kavram bazlı alfabelere yakın Sümer’in çivi yazıları Asur – Sami yazılarına evrilmiş, bunlardan da Arap alfabesi doğmuştur. Bu olurken ayrıca tacir Fenikeliler ortaya çıkmış, bunlar da Latin alfabesinin atasını ortaya çıkarmıştır. Fenike üzerine yükselen Antik Yunan ve Latin alfabeleri ise ses bilgisini Asur – Arap koluna göre, kendi Turan menşeli dilleri için daha kolay verebilmiştir.

Sonuç olarak da günümüz Türkiye Türkçesi de bir Oğuz dili olarak Turan coğrafyasında neşet etmiş, aynı Hint – Avrupa dilleri (İngilizce vs.) gibi ses yapısı açısından Asur – Arap kolundan farklı taleplerde bulunmuştur. Bu farklı talepler yanı sıra modern dönemin yaygın yazılı kültürünün fonetik ifadeleri gerekli kılması da Arapça temelli alfabeleri Türkçe için yetersiz kılmıştır. Bu bağlamda da Latin temelli alfabeye geçmek, akıllıca bir hamle olmuştur. Başka bir ifadeyle, harf devrimiyle modern çağın yazılı kültürünün gerekleri yerine getirilmiştir.

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
Günün Karikatürü Tümü
banner96
banner177
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 14 36
2. Konyaspor 14 26
3. Hatayspor 14 26
4. Fenerbahçe 14 24
5. Alanyaspor 14 24
6. Başakşehir 14 22
7. Karagümrük 14 22
8. Galatasaray 14 22
9. Adana Demirspor 14 20
10. Beşiktaş 14 20
11. Antalyaspor 14 18
12. Gaziantep FK 14 18
13. Altay 14 17
14. Sivasspor 14 16
15. Giresunspor 14 16
16. Kayserispor 14 16
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 14 11
19. Kasımpaşa 14 10
20. Rizespor 14 10
Takımlar O P
1. Ümraniye 13 27
2. Ankaragücü 14 27
3. Eyüpspor 14 27
4. Bandırmaspor 13 25
5. Erzurumspor 12 25
6. İstanbulspor 13 20
7. Tuzlaspor 12 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Samsunspor 13 19
10. Adanaspor 14 18
11. Menemenspor 13 17
12. Gençlerbirliği 13 17
13. Boluspor 13 16
14. Denizlispor 13 15
15. Bursaspor 13 14
16. Manisa FK 14 14
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 14 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Chelsea 14 33
2. Man City 14 32
3. Liverpool 14 31
4. West Ham 14 24
5. Arsenal 14 23
6. Tottenham 13 22
7. M. United 14 21
8. Wolverhampton 14 21
9. Brighton 14 19
10. Leicester City 14 19
11. Crystal Palace 14 16
12. Brentford 14 16
13. Aston Villa 14 16
14. Everton 14 15
15. Leeds United 14 15
16. Southampton 14 15
17. Watford 14 13
18. Burnley 13 10
19. Norwich City 14 10
20. Newcastle 14 7
Takımlar O P
1. Real Madrid 15 36
2. Atletico Madrid 14 29
3. Real Sociedad 15 29
4. Sevilla 14 28
5. Real Betis 15 27
6. Rayo Vallecano 15 24
7. Barcelona 14 23
8. Athletic Bilbao 15 20
9. Espanyol 15 20
10. Osasuna 15 20
11. Valencia 15 19
12. Villarreal 14 16
13. Celta de Vigo 15 16
14. Mallorca 15 16
15. Deportivo Alaves 14 14
16. Granada 14 12
17. Elche 15 12
18. Cádiz 15 12
19. Getafe 15 10
20. Levante 15 7
banner178
Anket Tümü
Olası bir erken seçimde veya 2023'te Millet İttifakı'nın Cumhurbaşkanı adayı kim olmalı?